Asociación Micolóxica "Refungando"

Unha solución ós problemas de vivenda nas fragas

2012-01-25T10:06:00.000-08:00

Hoxe imos co primeiro video fúnxico do ano. Desta vez, asistiremos á curiosa solución que un grupo de formigas dan ó problema da falta de vivenda nas fragas, solución que, por suposto, involucra a algún que oitro cogomelo. Botade un ollo ó video, que é un fragmento do documental "El reino del bosque", e logo comentamos...

Está claro que o que queda sen casa, e porque quere, aínda que a casa non vaia a durar moito. Neste caso os "ocupas" parece que atoparon nun exemplar de Mitrophora semilibera (ou Morchella semilibera, que é un sinónimo, aínda que no documental no se fai referencia á especie) o lugar ideal para resgardarse do frío e non sabemos se tamén para alimentarse, aínda que sería un desperdicio non botarlle o dente tendoo tan a man. ¿Vos imaxinades vivir dentro dun boletus edulis? Mamma mía!! Ventaxas que ten ser fomiga...

O vixilante da praia (non, non é David Hasselhoff)

2012-01-24T04:14:00.000-08:00

Sinónimo: Lycoperdon mammosum, Tulostoma mammosum

Tulostoma brumale Pers.

Ca chegada do frío non remata a presencia dos fungos nos nosos ecosistemas. Ó contrario, unha gran cantidade de especies esperan ás rebaixas de xaneiro para atopar o seu momento idóneo para frutificar. É o momento das pezizas e das helvellas (que ultimamente están que escachan) e, como xa adiantamos, dos cogomelos que gustan dos ecosistemas dunares, como o protagonista de hoxe, un curioso gasteral saprófito, Tulostoma brumale. De feito, brumale provén do latín e significa invernal.

Os tulostomas pertencen ó grupo dos gasterales. Lembremos que os gasterales son un grupo de cogomelos que no lugar de producir externamente as súas esporas (como os cogomelos con lamelas) o fan no interior dun receptáculo xeralmente de forma globosa que posúe algún orificio ou se abre na madurez liberando as mesmas. Os xeralmente chamados peidos de lobo son un exemplo deste tipo de cogomelos. Así que dalgunha maneira podemos dicir que Tulostoma brumale é un curioso peido de lobo que posúe un longo pé. ¿Situados? Ben.

Este cogomelo abunda moito nos ecosistemas costeiros da nosa comunidade, pero precisamente o seu hábitat misturado co pequeno tamaño fan deste cogomelo un individuo ben difícil de ver para a maioría de afecionados. Pero para iso estamos nós, para amosárvolo na vosa casa e animarvos a buscalo vos mesmos. ¿Botamos un ollo á descripción entón?

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: 0,5-1,5 cm de ancho por 2-5 cm de alto. Cunha cabeza globosa algo esmagada polos polos e cun peristoma apical de forma tubiforme que se abre cando madura para deixar sair o esporal. O peridio é de cor crema sucia e máis tarde vólvese gris cinza, cunha mancha ocre apardazada que rodea o peristoma.

Pé: Liso, longo, cilíndrico, delgado, bulboso, moi enterrado e de consistencia fibrosa. De cor marrón clara. Na imaxe da dereita se aprecia millor a lonxitude do pé, que normalmente está medio soterrado polo manto de brións.

Gleba: Atópase encerrada dentro do peridio, liberándose ó madurar.

Zona dunar na praia de Espiñeirido

Hábitat: atópase en zonas areosas, prados de terreo calcáreo, e sobre todo en dunas marítimas. Cree en grupos de numerosos individuos. Ourtono tardío e principios de inverno. Pouco frecuente, pero moi abundante alí onde crece. Á esquerda podedes ver o aspecto do hábitat no que se desenvolve este cogomelo, nuhna vista dende o alto dunha das dunas preto da praia de Espiñeirido.

Medrando en grupos numerosos

Observacións: Pódese confundir con oitros membros do xénero, todos eles moi semellantes. A principal característica é o peristoma tubular (a zona que rodea o buratiño, o ostíolo, no peridio) manchado de cor parda ocrácea. Tulostoma fimbriatum ten o peristoma fimbriado (os bordes do ostíolo son irregulares, como con flecos).

Bueno, aquí vos queda un cogomelo ben curioso, invernal coma o frío, e amigo da praia, así que se tedes a sorte de poder regalarvos un paseo pola costa estes días, non deixedes de botar un ollo entre os brións porque alí, pasando desapercibidos entre a area e as cunchas, se encontran os vixilantes da praia.

Proximamente veremos máis amigos da praia, estade atentos. Ata entón, vémonos ó soliño entre as dunas e brións...

Quiquín nos trae... ¡Licor de Boletus!

2012-01-18T02:32:00.000-08:00

Os reis magos tamén vos trouxeron algo este ano en Refungando. Unha deliciosa receita para elaborar unha bebida espirituosa digna dos padales máis micolóxicos que concentra todo o sabor do monte e fungos en cada grolo. Palabrita de neno Xesús.

O rei mago responsable desta fórmula máxica é Joaquín Millán Miranda (aka Quiquín), autoproclamado Marqués da Barreira, propietario do restaurante O Carreiro (en vías de traslado dende Aguiño a Ribeira) e responsable tamén das máis suculentas e opíparas enchentas micolóxicas que moitos de nós lembramos e protagonizamos no seu local. Ahí o tedes, co seu fillo en brazos para este ano que entra. Do anterior, non sen moito traballo e sudor, demos boa conta entre compañeiros e amigos de Refungando. Que viva o licor de Boletus Edulis.

Así que se vir a Ribeira a catar esta ambrosía non é unha opción para ti, quizáis si o sexa facelo ti mesmo. ¿Que como? Pois a cousa vai tal que así...
Ingredintes para 5L (Tarro Tamano Obelix) de Licor de Boletus:

1 L agua

1 Kg azúcar

4 Kg boletus

3 L augardente

- Facemos un almíbar xuntando a auga e o azúcar ata acadar a espesura adecuada, de hebra grosa, que lle chaman os entendidos, isto é: ten que acadar unha espesura tal que ó mollar os dedos nel, xuntalos e separalos, débese formar unha hebra ben ancha e consistente entre eles. Tal que así.

-Confitar os boletus enteiros no almíbar (sen tapar). O confitado é unha cocción a baixa temperatura, así que coceremos o boletus no almíbar sen deixar que este ferva durante 30 a 40 minutos.

-Engadimos á augardente 1,5 L aproximadamente do almíbar resultante da cocción dos boletus.

-Deixar repousar un mínimo de 6 meses.

-Beber con moderación. Sen presa pero sen pausa.

Por suposto, lembrade que cando se acabe, que se acabará, o licor, os boletus enchoupados son valiosísimos ingredintes na nosa cociña que nos pode axudar a preparar suculentos pratos. ¡Todo se aproveita!

Xa nos contaredes, ¡saúde! ¡hip!... ¡hip hip!

¡Nova especie de fungo en Galicia!: Asterophora salvaterrensis

2011-12-28T10:10:00.000-08:00

Asterophora salvaterrensis Blanco-Dios - Fotografías: Amancio Castro

Ou yeah!, que diría Duffman. O novo achado made in Galicia se acaba de publicar no número 118 de Outubro-Decembro da revista Mycotaxon deste ano e, o protagonista, amén dos minúsculos e curiosos cogomelo que abren o artigo, é, por non variar, Jaime Blanco Dios, aka o "descubridor de setas ignoradas", e que xa coñeceredes se nos seguides a miúdo dalgún que oitro descubrimento coma a recente Arrhenia salvorana. Esta nova especie que nos trae o Nadal como remate de ano, e que se converte na cuarta descuberta dentro do xénero asterophora no mundo mundial, foi atopada en Leirado, Salvaterra de Miño (Pontevedra), e bautizada en consecuencia Asterophora salvaterrensis.

O xénero asterophora está formado por ~~tres~~, ups!, catro especies de cogomelos parasíticos dos xéneros russula e lactarius e que medran sobre os carpóforos dalgunhas das especies destes. O noso cogomelo medraba sobre un exemplar podre de Russula nigricans que compartía con oitras especies de asterosphora (e que veremos proximamente noitro artigo), nun piñeiral de Pinus pinaster. Mención especial, polo tanto, para a visión de Jaime Blanco, quen foi quen de dar con este minúsculo cogomelo que, para máis inri, se misturaba con carpóforos doitras dúas especies de maior tamano facendo todavía máis difícil o chamar a atención ó tentar así pasar desapercibido. Bo ollo, meu.

Imos entón ca descripción deste pequeno gran descobremento. Pinchade abaixo en ler máis para seguirlle os pasos.

DESCRIPCIÓN

Sombreiro: de 0.5 - 4 mm de diámetro, plano-convexo ou aplanado co centro deprimido. Marxe primeiro involuta, logo moi ondulada. Zonado, marrón no disco e marrón verdoso ou ocre-marrón no resto, co marxe abracazado. Ennegrece coa idade ou coa manipulación.

Lamelas: Decurrentes, espaciadas, non bifurcadas, completamente furfuráceas de cor gris pálido ou gris. Aresta concolor, obtusa e sen lamélulas.

Pé: 1.5-10 x 0.5 - 1.5 mm. Central, uniforme ou lixeiramente máis amplo ou atenuado no ápice. Cheo. Completamente furfuráceo sobre fondo de cor marrón ou marrón negruzca.

Carne: Moi delgada, negra cando é exposta, finalmente de marrón a ocre. Sen olor nen sabor distintivos.

Hábitat: Sobre exemplar de Russula nigricans en piñeiral de Pinus pinaster.

Oitro novo segredo micolóxico da nosa terra desvelado. ¿Cantos máis esperan aínda ser achados? ¿E ó carón de cantos destes cogomelos pasariamos sen prestarlles sequera atención? ¿Cantos deles teriamos nas nosas mans para logo delvolver ó chan encollendo os ombros? A micoloxía é así, que diría un futbolista. Pensádeo un intre, mentres lle dicimos a Jaime dende aquí: ¡Noraboa polo achado!
En fin, nos vemos estos días polas zonas de dunas da costa. Agora é o que se leva. Por suposto, andaremos refungando entre a area, e xa vos traeremos algún amiguiño da praia. Pero antes de que acabe o ano aínda quedan algunhas balas na recámara. Atentos.

2011-12-25T02:20:00.001-08:00

Autor do debuxo: Kir-Tat

Imaxe interactiva en 360º: Nas fragas de Flojstrup

2011-12-21T02:21:00.000-08:00

Se levades con nos o suficiente lembraredes que hai algún tempo xa compartimos con vos unha das impresionantes imaxes en 360º (click aquí para volver a vela) creadas por Flemming V. Larsen cos cogomelos como protagonistas. Hoxe repetimos menú.

A imaxe (ou debería dicir, imaxes, pois a panorámica virtual está composta por varias tomas) está tomada nas Fragas de Aarhus, en Dinamarca, nun lugar especialmente superpoblado da fraga, e no que varias especies de cogomelos buscan refuxio á sombra dunha árbore. En poucos metros cadrados poderedes observar varios exemplares de Amanita pantherina, un boletus con toda a pinta de aestivalis, oitro boletus (¿torossus?, aceptamos suxerencias...), dúas especies de russulas e un amiguiño que se agocha xusto ó pé do árbore e que podería ser... sabe Dios.

Xa sabedes como vai isto, só tedes que facer click en calquera punto da imaxe e mover o rato para "movernos" pola escea, como se estivésemos alí mesmo. Comprobádeo vos mesmos. ¡A disfrutala!

Varios cogomelos nas fragas de Flojstrup in Aarhus

A mensaxeira do inverno xa está aquí

2011-12-02T02:53:00.001-08:00

Flammulina velutipes

Cando comezan a baixar as temperaturas e o outono comeza a chegar ó seu fin, é o momento adecuado para disfrutar das fermosísimas fructificacións de Flammulina velutipes (velutipes significa "pé aterciopelado", por razóns obvias) que aparece como heraldo dun inverno que está próximo para o seu reinado. Este cogomelo gusta das baixas temperaturas, chegando a aparecer todavía ó final da esatción fría e soportando incluso xeadas sen inmutarse. Todo un supervivinte.

Ademáis, seguro que xa vos deacatastes, este é un cogomelo verdadeiramente fermoso: os seus tons de vivas cores, o seu pé suavemente afeltrado e a súa sobria e elegante coloración fan das apertadas fructificacións de Flammulina velutipes unha seria candidata a algunha das vosas máis impresionantes fotografías. E si, a pregunta que a case todos se vos pasa pola cabeza cando coñecedes un novo cogomelo, se come.

Imos ver de seguido que máis sorpresas nos garda este cogomelo de sinxela identificación e que frutifica agora mesmo nos nosos montes. ¿Imos aló?

DESCRIPCIÓN

Sombreiro: 2-8 cm de diámetro. Pouco carnoso, ó principio convexo, logo plano-convexo e ás veces de contorno irregular. Cor amarela, vermella alaranxada ou vermella sucia, máis clara na beira e máis oscura no centro. Superficie lisa e brillante, viscosa en tempo húmido. Marxe sutilmente estriada (hai que fixarse ben, a veces non se aprecia a simple vista) e translúcida.

Lamelas: Anchas, ventrudas, espazadas e pouco numerosas. De cor abrancazada amarelada e ocráce pálida na madurez.

Pé: Unha das claves da identificación deste cogomelo polas súas particularidades. Cartilaxinoso e tenaz, curto, curvado, cilíndrico, algo atenuado cara a abase e radicante. Amarelado na parte superiror, pardo escuro a pardo mouro na inferior, recuberto de pelos mouros curtos, máis concentrados na base, que lle confiren ese aspecto tipicamente aveludado. Na imaxe da esquerda podedes observar pefectamente estes caracteres tan particulares.

Carne: Delgada e elástica. Branca amarelada. Olor pouco destacable e insípida.

Hábitat: Crece en grupos máis ou menos numerosos sobre tocos de diversas árbores planifolias. Frecuentemente en troncos de toxos mortos. Fináis de outono e inverno. Frecuente.

Fonte: Wikipedia, usuario Chris 73

Observacións: Como adiantamos antes Flammulina velutipes é comestible, aínda que seguro que non vo lo parecía. De feito existe unha forma comercial, por chamala dalgún modo, e que de seguro algúns xa vistes por ahí, baixo o nome de Enoki ou Enokitake (o seu nome xaponés), donde se cultiva dende hai xa 300 anos. O curioso do conto é que a forma cultivada non se asemella nada á forma silvestre. E se non, botade unha ollada á imaxe da dereita. ¿Quen diría que se trata do mesmo cogomelo? Pois si que o é.

A clave desta gran diferencia reside no método de cultivo. Flammulina velutipes cultívase normalmente en botellas de plástico en lugares oscuros, provocando este ambiente o seu aspecto albino e o crecemento do pé maior do acostumado na súa búsqueda de luz e un sombreiro moito menos desenvolto. Este cogomelo soe usarse moito en sopas e ensaladas.

Como última curiosidade comentar que Flammulina velutipes ten o privilexio de ser un dos poucos cogomelos en voar ó espacio. En 1993 un cultivo deste cogomelo partiu da Terra no Columbia para estudar como se manexaban os cogomelos ó medrar en ausencia de gravidade. O resultado foi que, en ausencia da mesma o fungo perde, como os humanos, a noción de arriba e abaixo, se desorienta, e os cogomelos medran en tódalas direccións.

Seguiremos refungando en próximas entregas, estade atentos ós vosos monitores, porque o inverno sempre nos trae novos e interesantes cogomelos. É o momento no que un hábitat pouco visitados polos afecionados se enche de vida fúnxica: as dunas. E alí estaremos para contárvolo.

O humor fúnxico de Davila: A expansión do eucalipto

2011-12-01T01:22:00.001-08:00

Coma sempre Davila quita punta e saca un sorriso de temas que moitas veces non teñen ninguna gracia. Coma neste caso, ca expansión imparable deste parásito dos nosos montes e cancro da nosa fermosa terra, afeada e enferma polas incontables plantacións que cada vez se van ampliando máis.

Esta especie foránea atopou en Galicia un lugar co clima ideal para desenvolverse con soltura e rapidez, o que o fai expandirse de maneira incontrolada polos nosos montes e parques naturáis (o das Fragas do Eume é de pena e unha vergoña para nós como galegos) desprazando monte autóctono ca diversidade biolóxica que o acompana no proceso. Todo en aras de gañar catro pesos rápido.

Nunca perdades ocasión de arrincar un brote desta praga cando o teñades a man (home, non vos metades nunha plantación privada a facer estragos, ó fin e ó cabo cada un fai co seu o que quere). O eucalipto bo é o que está arrincado ou en Australia. Deseucalipta Galicia. Iso si que fai rir.

Eucalipto go home!

Charla-Exposición en Salceda de Caselas

2011-11-30T10:08:00.001-08:00

Algúns, os menos novos (que non vellos), lembraredes a frase aquela de "¡No se vayan todavía, aún hay más!", do mítico Super Ratón. Pois iso, se pensabades que a activididade divulgativa micolóxica en Galicia xa rematara... ¡non vos vaiades todavía, aínda hai máis!

E hai máis en Salceda de Caselas esta fin de semana, o sábado 3 de decembro, ca celebración da charla-exposición organizada pola Asociación de Veciños de San Xurxo de Salcedad e Caselas e na que Óscar Requejo nos falará de "Os fungos e os seus ecosistemas". O acto celebrarase na cafetería do Centro Cultural San Xurxo de Salceda a partir das 17:30.

Se pensades que coñecedes algo dos ecosistemas fúnxicos, pensádeo oitra vez e esperade a oir a Óscar. Vos sorprenderedes dos lugares que poden chegar a colonizar, cómo o seu hábitat está estreitamente ligado á súa alimentación e co retortos que poden chegar a ser á hora de buscarse un fogar.

Moi recomendable para completar coñecementos micolóxicos cun tema protagonista pouco tratado en conferencias e moi interesante como un apoio máis nas nosas identificacións. Unha das últimas oportunidades que aproveitar agora que o outono xa nos vai dicindo adeus.

¡E no olvidedes supervitaminizarvos e mineralizarvos!

Fotografías gañadoras do XIII Concurso de Fotografía Enrique Valdés Bermejo

2011-11-29T02:09:00.001-08:00

Sen dúbida se hai unha maneira ideal para captar a beleza dos cogomelos, esa é, despois dos propios ollos, a fotografía. Unha forma de reter no tempo a singular fermosura desa escea na que participan por igual a natureza e os cogomelos, ese momento especial nas nosas saídas ó monte que nos fai ficar abraiados.... e moito millor que a propia memoria ou o cesto de vimbio. Hoxe queremos compartir con vos algúns deses momentos capturados no tempo.

Porque ó fin, o XIII Concurso de Fotografía Micolóxica Enrique Valdés Bermejo, organizado pola Asociación Micolóxica A Cantarela de Vilagarcía, xa ten gañadores deste ano 2011. Nesta edición as protagonistas foron un exemplar de Mycena seynesii e a súa compañeira de ~~piso~~ piña, dúas Morchelas esculenta var. vulgaris e unha noviña Amanita Rubescens. Fantásticas as imaxes, non te cansas de miralas. Pero xulgade vos mesmos (podedes facer click nas imaxes para velas a maior tamaño).

And the winner is... :

1º Premio: Joaquín Sánchez Romero
2º Premio: José Angel Mintegui Bilbao
3º Premio: Ángel Paz Miguel

1º Premio

2º Premio


3º Premio

O ser vivo máis grande do planeta (actualización)

2011-11-28T03:25:00.001-08:00


Fructificación de Armillaria ostoyae. Fotografía tomada en Ordes (A Coruña).

Xa hai un tempo que falábamos deste fungo, Armillaria ostoyae, de medidas astronómicas que habita no Parque Nacional Malheur, nas Blue Mountains de Oregon (EE.UU.). O acceso a un estudo asinado por Craig L. Schmitt, Patólogo Forestal e Michael L. Tatum, Silvicultor Forestal en 2008 nos ofrece novos e interesantes datos e imaxes acerca de este interesante organismo fúnxico. Ampliemos información...

O fungo en cuestión, coñecido como o Humongous Fungus (literalmente, fungo enorme) está formado por unha colonia clonal, ou sexa, un grupo de individuos cun ancestro común que se desenvolveron sen mediar reproducción sexual (de forma similar, por exemplo, a o que ocorre ó facer esquexes de prantas) e, polo tanto, son clons xenéticamente idénticos ó individuo orixinal.

Área afectada pola colonia clonal D.

No Parque Malheur existen cinco destas colonias, das cales a máis grande é a formada polo Humongous Fungus, a colonia clonal D. Esta colonia ocupa unha extensión de 965 hectáreas. Gracias a este documento puidemos localizar no GoogleEarth a área exacta que ocupa o fungo, e que podedes ver delimitada por unha liña vermella na imaxe da esquerda. Se a imaxe non é o suficientemente descriptiva, pensade que unha hectárea é aproximadamente a área que ocupa un campo de futbol.


Vista detalle colonia clonal D.

No mesmo documento nos atopamos tamén con interesantes aclaracións acerca da idade e peso do fungo. Por exemplo, no caso da idade, as estimacións foron feitas en función do tamano actual da colonia e a capacidade de crecemento anual do fungo, e que varía segundo os distintos estudos sobre o tema. Desta forma, cunha estimación de 21 cm/ano (basado no traballo de Van der Kamp, 1993), temos unha idade estimada de 1900 anos. Se nos basamos no traballo de Shaw e Roth, 1976, temos 85 cm/ano e 2200 anos de idade. E se finalmente atendemos ó estudo de Peet, 1996, obtemos o maior valor de 1m/ano e a incrible idade de 8650 anos. As diferentes estimacións fan que segundo a fonte os datos que atopemos ó respecto varien tanto.

Vista da colonia clonal E.

Algo aparecido ocorre para o peso do noso vello amigo. Usando como punto de partida o traballo de en colonias máis pequenas en Michigan de Smith e outros (1993), o peso do fungo, incluindo na estimación micelio e rizomorfos, podería variar entre 7,567 e 35,000 toneladas.

Na imaxe da esquerda podedes ver o estado no que quedan as zonas infectadas por este voraz parásito de coníferas, neste caso a imaxe foi tomada na colonia clonal E. Se estades interesados en visitar vos mesmos o fogar do Humongous Fungus a través de GoogleEarth, estas son as coordenadas: 44º 28’ 34.21” N 118º - 29’ 5.17” W.

Bueno compañeiros, xa sabedes algo máis do organismo vivo máis grande do noso pequeno e fermoso pedrusco do sistema solar. O seu tamaño e idade, nos falan dun dos organismo máis exitosos e adaptados na principal competición que se celebra tódolos días na Terra: a supervivencia. Volveremos a falar nun futuro, por suposto, de Armillaria ostoyae. Pero esa é oitra historia...

¿Non notas o arrecendo? ¡O novo Tarrelos xa está na rúa!

2011-11-28T00:39:00.001-08:00

Portada Tarrelos Nº 13 (2011). Fotografía
de Julián Alonso, da Asociación Micolóxica Lucus

Un ano máis, o froito do traballo de micólogos de tódolos cornechos de Galicia da o seu froito na forma deste novo exemplar da revista da Federación Galega de Micoloxía, este valiosísimo documento micolóxico que é o Tarrelos.

Neste número 13 de 2011 da revista, continuamos ca terceira parte da serie de artigos Cantharallaceae no Noroeste da Península Ibérica, cuias anteriores entregas apareceron nos últimos números; aparece tamén a primeira cita para Galicia dun raro cogomelo hipoxeo: Gautieria trabutii (Chatin) Pat.; repasaremos a flora vascular do Parque Nacional das Illas Atánticas; asistiremos á crónica dunha intoxicación con final feliz (de milagre) e poderemos disfrutar dunhas cantas reflexións ó arredor da sobrosísima trufa branca de Serra Nevada. Sen olvidarnos, por suposto, das delicias culinarias na forma de artigo dedicado exclusivamente ó xénero amanita na cociña. Todo isto, e moito máis, neste novo número de Tarrelos que non te podes perder.

Índice

Premendo na imaxe da esquerda tedes o índice deste número detallado. Botade unn ollo e descubriredes todo o que vos espera nesta entrega.

¿A qué esperas para facerte co teu exemplar? Ó ridículo prezo de 3 €, cos que apenas te tomas dúas cañas e deixas algo de propina, podes conseguir este pequeno tesouro para engrosar a túa biblioteca micolóxica. Arreando que é xerundio. Escríbenos a refungando@gmail.com para encargar o teu exemplar (hai que apoquinar gastos de envío, of course) e faite un home de cogomelos en peito.

Relación de intoxicacións producidas en España no 2010

2011-11-23T01:19:00.001-08:00

Imos seguir facendo hincapé no tema das intoxicacións. É a semana do terror micolóxico en Refungando e nos temos proposto facervos sentir, polo voso ben, as consecuencias duns coñecementos mal medidos e unha confianza esaxerada. Non podemos olvidar, nunca, que recoller cogomelos pode ser perxudicial para a saúde.

A recopilación de casos (non exhaustiva, hai casos que non aparecen, pero chegan para darnos conta do sinxelo que pode chegar a ser trabucarse e as consecuencias disto para ti, que nos lees, e para os que consumen os cogomelos que recolectas) ocorridos no ano 2010 foi levada a cabo polo Dr. Josep Piqueras, hematólogo e toxicólogo del Hospital de la Vall d'Hebrón de Barcelona e unha eminencia no noso país en canto a intoxicacións micolóxicas se refire.

En total son 26 casos, con 71 pacientes (4 falecidos e 3 trasplantados). Para acceder ó listado facede click a continuación en ler máis...
Episodio 1 : 9 tailandeses de Olmillo (Soria) intoxicados por Amanita phalloides. Dos de ellos llegaron a estar en lista de espera para trasplante en el Hospital Río Ortega de Valladolid.

Episodio 2 : 4 miembros de una familia de Molina de Aragón, intoxicados por amanitinas. Uno de ellos sometido a un trasplante de hígado.
Amanita phalloides.

Episodio 3 : 4 personas en el Hospital de Cruces (Bilbao) intoxicadas por Amanita phalloides.

Episodio 4 : Un hombre de 87 años, Argelino de nacimiento, falleció posiblemente por Amanita phalloides en Galicia (Sanxenxo).

Episodio 5 : 3 personas. Tres personas intoxicadas por Entoloma lividum en el Hospital de Tudela.

Episodio 6 : 2 personas, matrimonio, en el Hospital de Balaguer (Lleida) con gastroenteritis por
Lepista (Clitocybe) nebularis.

Episodio 7 : Mujer de 65 años que comió setas (¿Amanita phalloides?).
Ingresada en la UCI del Hospital de Vall d’Hebron, al quinto día de la evolución estuvo al límite, con un Factor V del 15,1 %. La regla de que si el Factor V > 15% se salva y si Siquiera sea por una décima. La mujer se recuperó.

Episodio 8 : Dos hermanos adultos armenios y su sobrino intoxicados por amatoxinas (¿Amanita
phalloides?). Estuvieron en la UCI del Hospital de Vall d’Hebron. Se curaron los tres.

Episodio 9 : 4 intoxicados de El Torno (Ciudad Real). Uno falleció.
Intoxicación por Amatoxinas. Amanita phalloides?

Episodio 10 : 2 intoxicados en el Hospital de Mataró (Barcelona) con gastroenteritis. En los restos de setas cocinadas hallamos unos fragmentos de Tricholoma con escamas, compatible con pardinum
o filamentosum.

Episodio 11 : 2 personas. Un matrimonio, vistos en el Hospital de Vall d’Hebron. Gastroenteritis con
latencia prologada, sin rasgos coleriformes. Comieron setas, entre ellas dos pequeñas setas que salían de una volva (sic). Amatoxinas negativas (pasadas más de 48 horas. no excluyentes en ese momento). Por el ligero aumento de trasaminasas que presentaron creo que fue una intoxicación leve por Amanita phalloides.

Episodio 12 : Un hombre que tuvo un cuadro de gastroenteritis por intolerancia personal a setas que identificó su esposa (que comió y no tuvo síntomas) como Xerocomus badius. Presentó también
un cuadro (¿pseudo-gripal?) de dolores musculares.

Episodio 13 : 2 personas. De nuevo desde el hospital de Mataró. Con otros dos comensales que no presentaron síntomas, comieron setas el domingo 7 de noviembre. La madrugada del domingo al lunes una chica y su padre presentaron alguna deposición diarreica. Ella además refirió náuseas y vómitos y, sobre todo, un llamativo cuadro de hipotensión ortostática y “mareo” (¿?) que fue cediendo paulatinamente con las horas.

Me enviaron setas sobrantes, que habían congelado par posteriores comidas. Eran trozos de diversos tipos de setas. Casi todo eran fragmentos de “peus de rata” (Ramaria sp.) Pero distinguimos también
Cantharellus tipo cibarius, fragmento de sombrero de setas con himenio en esponja (Boletus sp.¿?), Lactarius cf. deliciosus, posible Hygrophorus y un fragmento de pie de un típico Leccinum. Supongo que se correspondería con los restos de píleo de boletáceas. No sé muy bien como etiquetar este episodio.

Episodio 14 : Un hombre ingresado en el Hospital de Vall d’Hebron, al que vi el 16 de noviembre. Con cierto grado de alteración hepática, hacía seis días que había comido setas (¿Amanitas?). Lo
interpreto como una intoxicación leve en recuperación. Le pidieron amanitinas en orina que, como era de esperar en ese momento, fueron negativas.

Episodio 15 : 1 paciente. Interesante caso de intoxicación por setas. Un hombre que después de comer setas presentó -parece ser que en los días siguientes - un cuadro de gastroenteritis moderada,
por el que fue conducido al hospital de Verín (Ourense, Galicia). El paciente, pese a que le remontaron el equilibrio hídrico, fue presentando un progresivo deterioro de la función renal. Al 7º día aproximadamente presentó un discreto aumento de trasaminasas que motivo la alarma del médico responsable del paciente, el Dr. Ignacio Soto, que llamó al Instituto Nacional de Toxicología para preguntar sobre la posibilidad de hacer un análisis de amanitinas. Mis buenos amigos/amigas del Instituto le dijeron que lo hacían en el Hospital Clínico, pero le recomendaron que previamente me consultase a mí, en el Hospital Vall d’Hebron. El Dr. Soto me llamó y me expuso el caso y su miedo a
una intoxicación hepatotóxica. Le dije que aunque lo fuese las amanitinas serían negativas. Le pregunte por la creatinina. Había alcanzado un valor de 8, pero ese mismo día el paciente había comenzado a orinar y la creatinina estaba mejorando. Conclusión: pensé en otro tipo de intoxicación y le envíe información sobre el síndrome nefrotóxico por Amanita proxima. Le sugerí además que publicase este episodio, seguramente el primero en la comunidad Gallega, en alguna revista de medicina.

Episodio 16 : Un hombre de unos 60 años, gastrectomizado hace unos cinco años por un carcinoma gástrico, acudió a urgencias del Hospital de Vall d’Hebron por un cuadro de diarreas tras comer lo
que afirmaba que eran robellons sin duda alguna (Lactarius deliciosus).
Lo etiquetamos como una indigestión o intolerancia, relacionada con la anatomía de su aparato digestivo privado de buena parte del estómago.

Episodio 17 : Una mujer de Zafra, intoxicada por amatoxinas, Amanita phalloides, trasplantada de Hígado.

Episodio 18 : 2 personas. Matrimonio de Alcorcón que comió setas de Navalcarnero el sábado 19 de noviembre. Hubo un momento en que el marido estuvo ingresado en el Hospital Doce de Octubre de
Madrid pendiente de un posible trasplante. Nota posterior: El marido de este matrimonio presuntamente intoxicado por
Lepiota brunneoincarnata en Navalcarenero ha tenido que ser trasplantado también.

Episodio 19 : 1 paciente, vecino de Villasbuenas de Gata (Cáceres), intoxicado también el sábado 19 de noviembre. Hombre, de 78 años de edad, ha fallecido en la noche de este sábado 11/12/2010 (noticia del 12 de diciembre) en el Hospital San Pedro de Alcántara de Cáceres donde se encontraba ingresado desde el pasado día 20 de noviembre cuando ingresó en estado grave tras haber comido setas, entre las que se podría encontrar algún ejemplar venenoso. Ingresado en la UCI de San Pedro de Alcántara. Intoxicado por Amatoxinas: Se, explicó a Europa Press que "podría ser de la familia de las lepiotas ya que este grupo de setas incluye algunas que son muy tóxicas como la 'lepiota helveola' y la 'lepiota brunneo-incarnata' que "se parecen mucho y pueden confundirse
con otras comestibles muy comunes".

Episodio 20 (¿?): 1 persona, un vecino de Navalcarnero, fallecido por intoxicación por setas según un bando municipal del 21 de noviembre.

Episodio 21 : 1 persona: un hombre adulto con gastroenteritis leve en Tudela, por Lepista nebularis.

Episodio 22 : 1 persona. Se trata de una persona adulta que después de un cuadro de vómitos y diarreas tuvo que estar ingresada en clínica por un cuadro de insuficiencia renal leve. El caso fue conocido debido a que un familiar del intoxicado acudió al Museu Balear de Ciències Naturals de Sóller, con unas muestras de las setas que habían consumido. En una bolsa de plástico llevaba setas
"iguales a las que comimos", dijo. Allá se distinguían perfectamente algunas Amanita ovoidea así como Amanita proxima.

Episodio 23 : 19 personas, de una asociación gastronómica en Valencia, tuvieron un cuadro de gastroenteritis tras comer unas setas tóxicas del género Tricholoma. Curiosamente había sido comercializadas y en todo el proceso (recolector, envasador, transportista, mayorista en Valencia, minorista, comprador del restaurante y el cocinero, nadie advirtió que no se trataba de Tricholoma portentosum sino de una especie tóxica similar.

Episodio 24 : ¿Una persona? Una intoxicación en Granada por consumo de Tricholoma portentosum y algo que podría ser
T. focale. Síntomas gastrointestinales al parecer leves.

Episodio 25 : Un hombre de 70 años y su hijo de 31 años a los que las setas gastaron, tal vez una inocentada. Acudieron a urgencias del Hospital Vall d’Hebron el 28 de diciembre. Refieren haber comido setas recolectadas por ellos (níscalos) los días 26 y 27, ambos días para comer a mediodía. Con tratamiento conservador (dieta blanda y de protección gástrica) mejoraron de forma rápida y se les dio de alta. Se envió una muestra de orina del hijo al Clínico: amatoxinas negativas. Lactarius acres.

Episodio 26 : En noviembre , leve de tipo gastrointestinal, seta desconocida , localidad: La Cellera de Ter (Girona).

Morre un home logo de consumir Lepiota subincarnata, catro persoas máis hospitalizadas

2011-11-23T00:26:00.001-08:00

Lepiota brunneoincarnata, cortesía da Asociación Micolóxica Errotari

O home de Mataró, ingresado no Hospital Clinic de Barcelona, morreu este venres 18 de consumir exemplares de Lepiota subincarnata atopados nunha rotonda da vila. Catro persoas máis están tamén ingresadas polo consumo de Lepiota brunneoincarnata en Cataluña, aínda que evolucionan favorablemente dos síntomas. Os intoxicados son un pai e fillo de Mataró (o pai de 73 anos é o falecido), un hombe maior de Girona e un matrimonio de Begues. Unha sexta intoxicación tamén polo consumo do mesmo cogomelo se suma a estas cinco en Huesca.

As lepiotas brunneoincarnata e subincarnata, moi parecidas, crecen en lugares herbosos, beiras de camiños, parques e xardíns. O seu pequeno tamano (ata 5m) fai difícil a confusión con macrolepiotas, pero xa sabedes que de todo hai na viña do señor e a confianza nesto dos cogomelos é moi mala conselleira. É maís sinxelo confundilo con algún agaricus de pequeno tamano ou con algunha especie do xénero tricholoma comestible, como Tricholoma atrosquamosum . Por iso hai que ser moi coidadoso á hora de recolectar especies destes xéneros e, ante a menor dúbida, rexeitalos. Ide ó seguro.

A intoxicación por estes cogomelos, de suave e afroitado arrecendo (e que lembra á mandarina, o cal pode facelo apetitoso nas nosas mans) presenta moitas similitudes ca de Amanita phalloides ca que comparten toxinas, en concreto amatoxinas: vómitos, diarreas ó comenzo, para logo rematar afectando ó fígado e riles puidendo chegar incluso a darse un fallo multiorgánico. Non é ningunha carallada, trátase dunha intoxicación moi grave.

Aquí en Galicia non son cogomelos moi comúns, pero habelos hailos, así que avisados estades. Non nos cansaremos de dicir, e non será porque este ano non o repetiramos media ducia de veces, que hai que ter moito coidado con coller "macrolepiotas" demasiado pequenas, que é un xénero con moitas similitudes entre as distintas especies, que hai que examinar ben os exemplares recolectados, idem cos agaricus... A ver se agora, con un pouco de medo no corpo, lle prestamos algo máis de atención ó que recollemos e nos facemos cun bo manual para que nos bote unha man, ou millor aínda, ter de man alguén que de verdade sepa do que fala cando o tema son os cogomelos.

Impresionante que a estas alturas a xente todavía non sexa consciente do perigo que entrana recoller cogomelos con demasiada "alegría".

E lembrade o dito: "Tódolos cogomelos son comestibles... a lo menos unha vez".

Cogomelos a través dos ollos dos nenos

2011-11-22T02:06:00.001-08:00

Hay pouco que tiven a gran fortuna sorte de impartir unhas charlas no Ceip de Pedrouzos, en Brión a un grupo de nenos de entre seis e oito anos convidado polos seus profesores. Confésovos que ás veces para min é moito máis refrescante que falar para adultos é tratar con nenos, non só polo divertido das súas preguntas, senon porque non teñen medo a facelas e porque a súa curiosidade non ten límites.

O caso é que o pasei francamente ben e creo que fun quen de disfrutar tanto con eles como eles disfrutaron cos cogomelos. Espero de verdade ser o culpable de que nun futuro saia de Brión algún micólogo/a que con algo de sorte se lembre de aquel mozo de Ribeira que cando nenos lles foi falar de fungos e os seus cogomelos. Madeira había.

O que sí e seguro que eu non me vou a olvidar deles. Tampouco das tres nenas que, cando xa me ia marchar, se me achegaron e me regalaron cada unha un debuxo, a súa visión con ollos de neno do Reino Fungi que tanta ilusión me fixo. Elas mos regalarona min, e eu o quero compartir agora con todos vos. De Antía, Alissa e Diana, ahí quedan estas obras de arte micolóxico. Graciñas rapazas.

Dende aquí non quero despedirme sen agradecer tanto ós profesores, como ó persoal do Ceip de Pedrouzos polo trato recibido e como non, ós nenos, protagonistas desta historia. Sodes caralludos, mira que me fixestes rir, e iso cos tempos que corren, é todo un luxo. Unha forte aperta a todos.

O cogomelo dos ourizos

2011-11-17T04:06:00.001-08:00

Sinónimo: Rutstroemia echinophila

Lanzia echinophila, fotografía de Xose María Costa Lago

Existen cogomelos que escollen os lugares máis inverosímiles como o seu fogar. Uns, moito máis esixentes e específicos que oitros, coma no caso de hoxe, feito ademáis que pode resultar ser un importante dato a ter en conta á hora da identificación, precisamente pola rareza do seu hábitat. Pensade que os hábitats específicos reducen moitísimo a lista de cogomelos candidatos para contrastar co noso especímen.

Lanzia echinophila escolleu como lugar no que desenvolverse os ourizos das castañas. Nalgún momento da súa evolución, farto por pelexar por un anaco de ramiña ou toco de árbore no que medrar, se dixo: "¡qué carallo!, os ourizos das catañas están moito menos masificados, imos para alá". Este particular hábitat, xunto co seu pequeno tamaño, fan que non sexa un cogomelo moi sinxelo de avistar se non o buscamos activamente... e aínda así. De feito, as imaxes que hoxe ilustran o artigo, teñen algo de historia que contar ó respecto. A primeira delas, fermosísima de Xosé María Costa Lago, tivo ocasión de vela o noso socio Anxo Vela Ces nunha charla este outono do primeiro. A Costa habialle costado o seu tempo atopar o cogomelo e tomar esta fotografía e a mostraba, como non podía ser menos vendo o resultado, encantado. Uns días despois un chaparrón do demo pillaba ó noso socio no medio do monte e o obrigaba a refuxiarse baixo... exacto, un castiñeiro. ¿E adiviñades que atopou Anxo mentres facía tempo para que escampase? Pois iso mesmo. Os cogomelos son caprichosos ata para mostrarse a quen os busca. Pero deixemos as historias de improbables coincidencias e disfrutemos das imaxes destes dous amigos e da descripción deste cogomelo habitante miúdo baixo as sombras dos castiñeiros. ¿Nos acompañades? ¡Imos aló!

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: 2-8 mm de diámetro. Hemisférico, despois cupuliforme coa cara interna, himenio, lisa, de cor parda canela ou parda escura, mate, coa marxe un pouco máis clara e algo denticulada. Cara externa concolor ou algo máis clara. Pé curto da mesma cor e máis escuro na base.

Fotografía do socio Anxo Vela Ces

Hábitat: Ten un hábitat moi específico, pois sempre crece no interior (maticemos, é máis sinxelo que medre no interior pois está libre de espiñas, pero pode perfectamente aparecer na cara exterior se está libre de elas ou hai espacio como se aprecia nas dúas imaxes) dos ourizos secos das castañas de Castanea sativa (de castiñeiros, vamos). Aparecen sobre ourizos podres do ano anterior, aínda que tamén atopamos tamén referencias a exemplares atopados nas propias castañas, como nesta bela imaxe aquí, aínda que podería tratarse dalgunha especie próxima (investigaremos o tema). En pequenos grupos. Fináis de verán e outono, moi común, que non é o mismo que sinxelo de atopar.

Observacións: O xénero rutstroemia é un xénero cun número alto de especies todas elas saprófitas. Frutifican sobre restos vexetáis, escamas ou envolturas de froitos, pecíolos de follas eou restos de madeira. Debido ó altamente específico do hábitat, non debería haber lugar a confusión de ningún tipo.

Agora xa tedes un pequeno reto máis que engadir á vosa lista particular de pequenos retos micolóxicos. ¿Seredes quen de atopar a Lanzia echinophila? O tempo, uns cantos pinchazos nas mans e o bo ollo daranvos a resposta...

¿Cal é o pistoleiro cas esporas máis rápidas do Reino fungi?

2011-11-17T01:30:00.001-08:00

Xa iba tocando algún video. Nesta ocasión temos que agradecer o "chivatazo" a Óscar Requejo, que foi quen nos enviou o sorprendentedocumento que ides a ver.

O protagonista do video é, como non podía ser doutra maneira, un fungo e os seus cogomelos, ou un xénero de fungos máis ben: Pilobolus. Estos minúsculos cogomelos (2-5 mm) medran nos excrementos de distintos herbívoros e, de xeito parecido ó recentemente visto neste blog Cyathus striatus, presentan unha adaptación evolutiva para a dispersión das súas esporas que fan dos seus cogomelos os "lanzadores" máis rápidos da Terra. Si, si, da Terra.

Imos a comentar brevemente como funciona o ciclo reproductor deste cogomelo para poñernos en situación. Como veredes no video, pilobolus ten un longo pé fiamentoso cunha ampola no extremo que á súa vez presenta o esporanxio (saquiño que contén as esporas) no ápice, ca forma dunha pequena lentella oscura. A medida que o cogomelo madura, a "ampola" se vai enchendo de auga, aumentando a presión nesta, ata que finalmente o esporanxio sae despedido debido á presión liberada ó ceder a ampola. É neste momento cando este cogomelo se revela coma o perfecto lanzador dun equipo de baseball. Agora, co esporanxio lanzado ben lonxe da bosta entre a herba, só queda esperar que oitro animal consuma as esporas, que pasarán indemnes polo tracto dixestivo do animal para volver a ver a luz nos excrementos no seu momento. E volta a comezar.

O video pertence a unha serie documental da BBC de tres episodios chamada "Richard Hammond´s Invisible Worlds" (Os mundos invisibles de Richard Hammond) e na que o seu presentador nos achega a aspectos da natureza que pasan desapercibidos ó ollo humano utilizando para iso as últimas tecnoloxías en cámaras de alta velocidade, de infravermellos ou ultravioleta para amosarnos as marabillas que nos estamos a perder. Pois ben, no video, desafortunadamente sen subtitular aínda que non será problema, o que nos vai amosar desta vez Richard é a través dunha cámara de alta velocidade o lanzamento dos esporanxios de pilobolus. Para observalo ben, teremos que relentizar o proceso 10.000 veces, xa que a aceleración do esporanxio ó sair despedido e de unhas 20.0000 Gs, pasando de 0 a 20 millas por hora en apenas duas millonésimas de segundo. Tede en conta que os máis experimentados e entrenados pilotos de caza poden chegar a soportar preto das 10 Gs durante uns segundos antes de desmaiarse. A aceleración do esporanxio deste cogomelo é simplemente brutal.

Pero todo ten un porqué. Na súa escala de tamaño e peso, o aire se torna nun densísimo fluido que o cogomelo necesita atravesar para alonxarse o máximo posible do bosteiro e así aumentar as probabilidades de que oitro animal consuma as súas esporas. Ata dous metros pode chegar a lanzar o pequeno pilobolus o seu esporanxio.

E non acaban aquí as curiosidades deste fungo, non vaiades a pensar. Falamos antes de pilotos, e pilotos precisamente é o que en ocasións levan os esporanxios de pilobolus; ou máis ben pasaxeiros deberiamos dicir. Resulta que as larvas dalgúns nemátodos parásitos de herbívoros se suben ós esporanxios co fin de utilizar este medio de transporte como vehículo para tamén chegar eles ó tracto dixestivo dos seus anfitrións ó ser consumidos estes xunto co esporanxio polos animáis.

Seguro que a partir de agora mirades as bostas dunha maneira diferente porque... ¿quén nos iba a dicir que o lanzador máis rápido da Terra vive nun monte de merda? Pois así é, e así volo contamos.

XIV Xornadas Micolóxicas en Bueu

2011-11-14T01:16:00.000-08:00

¡Non se vaian todavía, que aínda hai máis! Non se acaban as actividades en Galicia agora que o tempo nos trae máis e máis variados cogomelos. A Asociación Micolóxico Naturalista Liboreiro de Bueu nos ofrece dende este martes 22 de novembro e ata o venres 25 un ciclo de charlas cos cogomelos como protagonistas e que terán lugar no Centro Social do Mar de Bueu nesas datas a partir das 20:00.

O menú deste ano ven así de interesante:

Día Martes 22: "Monumentos arbóreos da terra galega. Historia, cultura e natureza" (Carlos Rodríguez Dacal, botánico)
Día Mércores 23: "Iniciación á micoloxía: Características macroscópicas dos cogomelos" (Alejandro Mínguez González, micólogo)
Día Xoves 24: "O xénero amanita" (Xosé Manuel Castro Marcote, presidente da Asociación Micolóxico Naturista Pan de Raposo)
Día Venres 25: "Os cogomelos e o seu hábitat" (Antonio Rigueiro Rodríguez, da Universidade de Santiago de Compostela)

Xa estades a tardar en pasarvos por Bueu, ¡este outono todavía queda moito que aprender! Vémonos por ahí, coma sempre, refungando polo baixiño...

III Xornadas de Micogastronomía + Exposición de Cogomelos dende Lugo

2011-11-11T02:05:00.000-08:00

Os afecionados ás boas bandulladas de cogomelos están de noraboa. A Sociedade Micolóxica Lucus comeza mañá (días 11 e 12) as súas III Xornadas Micograstonómicas no Pazo de Feiras e Congresos de Lugo nas que o máis selecto fogoneiros do nosa terra expertos en cociña con cogomelos exporán ante a concurrencia os seus segredos, incribles e saborosas receitas e todo o que un debe saber á hora de preparar estes manxares na nosa cociña. Os micogastrónomos que este ano visitarán a cidade das murallas serán...

Carlos González Vidal (Restaurante España)
Conchi Zúñiga (do recomendabilísimo Blog Cocinando Setas)
José Luis Tomé Ortega (Asociación Micolóxica Brincabois de Pontevedra; ollo con este, que o coñecemos pois xa nos visitou, que ten unha paixón pola cociña micolóxica tal e unha capacidade de transmitir sabores e texturas ca palabra, que é capaz de poñer o auditorio a salivar coma cans; aquí de feito o fixo e todavía se lembra a experiencia...)
Julián Alonso Díaz (Asociación Micolóxica Lucus)
Jesús Blanco Rey (Docente de formación de cociña e asesor de empresas de hostelería e restauración)

Ollo que a asistencia é gratuita pero previa inscripción. Podedes poñervos en contacto ca Asociación Micolóxica Lucus en xornadas@smlucus.org ou no teléfono 676750812.

Así mesmo, o día 27 deste mesmo mes se celebrará tamén a X Exposición de Cogomelos, no colexio Rosalía de Castro. Tedes toda a información necesaria premendo na imaxe dos cartéis do acto qeu acompañan este artigo.

Así que xa sabedes, esta fin de semana, libretiña e a tomar nota en Lugo das formas máis sorprendetes e deliciosas de preparar cogomelos da man dos millores chefs micolóxicos.

¡Veña que ferven as potas!

VII Xornadas Micolóxicas en Ribeira esta fin de semana

2011-11-02T01:44:00.001-07:00

Uf, ata cas nosas xornadas chegamos mal e arrastras. Hai varios motivos, entre eles este outono que non acaba de chegar e que levou a pensar en retrasar as xornadas este ano. Ó final, aquí estamos con janas de pitufar.

En fin, un ano máis a Asociación Micolóxica Refungando e a Asociación Cultural Altofalante unen forzas para levar adiante o programa micolóxico de este ano no que contaremos entre outras cousas ca sabiduría micolóxica de Óscar Requejo ("A familia phallaceae en Galicia") e Puri Lorenzo ("O Xénero agaricus").

Tedes todo o programa premendo na imaxe do cartel deste ano. Gustarianos que fose máis amplo, pero sen axudas de ningún tipo, de debaixo das pedras é difícil sacar os chícharos. A crise e todo iso. Que vos vou a contar.

Aínda así, que non sexa por falta de janas de pasalo ben cos cogomelos. Veña, xa estades arreando que é xerundio. ¡Vémonos refungando na Novena!

XXII Xeiras Micolóxicas de Adenco

2011-10-31T11:00:00.000-07:00

Son tempos duros de moito traballo para aqueles que pertencemos a algunha asociación micolóxica ou, como no caso do Grupo Ecoloxista ADENCO (Asociación para a Defensa da Natureza do Condado), nos adicamos a organizar en outono eventos de este tipo. Comento esto porque das "triples" xornadas que se marcan os amigos, xa nos perdemos as de Ponteareas, pero estes días non damos para máis. Desculpas compañeiros.

Dito o cal, todavía estades a tempo de mergullaros no mundo dos fungos e disfrutar das xornadas micolóxicas que se celebrarán en Ponteareas o 4, 5 e 6 de novembro e das de Arbo o 11, 12 e 13 deste mesmo mes.

A continuación vos deixamos os programas das dúas xornadas que se celebrarán este mes; tan so tedes que premer na imaxe correspondente.

VI Actividades Micolóxicas de Pontevedra

2011-10-27T00:03:00.001-07:00

E seguimos con máis e máis actividades nun mes no que non ides ter excusa para non achegarvos xunto algunha das asociacións micolóxicas da nosa comunidade e participar nas súas charlas e actividades. Algunha vos cae preto, seguro.

Neste caso son os compañeiros de Brincabois en Pontevedra os que aportan o seu gran de micelio ó outono micolóxico galego. Ollo que este ano cambian de ubicación para as charlas, que se celebrarán no Casino Mercantil e Industrial de Pontevedra.

Aínda que xa pasaron dúas das charlas, este ano aínda estades a tempo de escoitar a un servidor falando deste noso blog hoxe ás 20:30 e mañá á mesma hora ó Arzak galego dos cogomelos José Luis Tomé introducíndonos no mundo dos boletus e a cociña.

Podedes botar un ollo ó resto de activdades, incluindo saídas, exposición de cogomelos e demostración de cociña micolóxica premendo no cartel das xornadas que acompaña esta entrada.

¡Vémonos refungando en Pontevedra!

Xa nas librerías "500 setas del litoral atlántico y Noroeste Peninsular": O sucesor de "Cogomelos de Galicia"

2011-10-26T08:06:00.000-07:00

Fotografía da portada: Coprinopsis erythrocephala (JMC Marcote)

Cando J.M. Castro Marcote me contaba hai uns meses que unha segunda parte do coñecidísimo manual micolóxico "Cogomelos de Galicia" se estaba a cociñar, me metía un bicho no corpo que non parou de roer ata que tiven o novo traballo dos rapaces de Cee nas mans.

Se algo lle podiamos pedir ó primeiro "Cogomelos de Galicia", por aquilo de que por pedir que non quede, eran máis cogomelos. Máis, máis raros e, se podía ser, con algun apoio de fotografía microscópica para axudar nas identificacións. Dito e feito, eiquí o temos fresquiño.

O novo manual, que os máis observadores haberedes notado non leva o orixinal nome de "Cogomelos de Galicia 2", senon "500 setas del litoral atlántico y noroeste peninsular" (dos autores J.M. Castro Marcote, M. Pose e J.M. Traba) nos ofrece o anteriormente comentado e máis. Ás novas 500 fichas de cogomelos, acompañadas das mesmas fantásticas fotografías que o seu predecesor, hai que sumarlle unha ampla e interesantísima introducción (no "lugar" da parte adicada á macroscopía do primeiro libro) na que Xosé María Costa Lago nos leva da man nun percorrido etnomicolóxico a través da historia, usos e abusos dos cogomelos ata os nosos días. Para que vos fagades unha idea do completo do aporte, ahí vai un listado dos contidos etnomicolóxicos do novo manual micolóxico:

Usos alimentarios (dos cogomelos, se entende)
Usos medicinales
Usos rituales
Utilidades de los poliporos
Utilidades de los gasteromycetes

¿Parece completiño? É completiño. Gran aporte o do amigo Costa o aperitivo etnomicolóxico ó que ven logo.

¿E de cogomelos como anda? Pois como ben di o título do libro, temos entre mans 500 cogomelos máis que están ben, moi ben, fotografiados e descritos, algúns deles con apuntes de microscopía na forma de fotografías das esporas ou das estructuras microscópicas máis relevantes para a súa identificación. Se inclúen ademáis moitas especies representativas do ecosistema dunar galego, xunto con oitras especies da nosa comunidade veciña, Asturias (hmm, fabaaaadaaaa...), características de bosques alí máis representados que na nosa comunidade coma son os faiais. Especial mención ós ascomicetos, cunha nutrida representación neste manual que farán as delicias dos amantes dalgúns dos cogomelos máis extravagantes, coma eu mesmo.

Por certo, o novo manual sae en castelán, ainda que hai plans para que en breve tamén o faga en galego. Para a reedición do primeiro "Cogomelos de Galicia", que se cotiza como ouro en pano, haberá que esperar ó ano que ven.

En resumo, imprescindible. Xunto con primeiro volume, temos 1000 cogomelos perfectamente fotografiados e descritos para axudarnos nas nosas identificacións. Xa estades a tardar para ter esta pequena xoia entre as mans, o cal é valido tanto para os que vivimos en Galicia, como para os que estades fora.

Noraboa ós autores polo gran traballo, ¡e que sexan moitos máis!

III Outono Micolóxico NEGREIRA 2011

2011-10-24T03:19:00.000-07:00

A Asociación Micolóxica Sendeiriña de Negreira xa ten todo o micelio listo para as súas xornadas micolóxicas deste ano (e tanto, como que as súas actividades comezaban onte; desculpade o retraso rapaces).

Así que, amigos micófilos de Negreira e arredores, tomade boa e micolóxica nota das actividades que poderedes disfrutar este ano e procurade facer bo o dito: "Nunca te deitarás sen coñecer un cogomelo máis". ¡¡Marchando unha de programa micolóxico!!!

EXPOSICIÓN NAS CASETAS DO COTÓN:
Domingo día 23 de outubro.

Casetas do Pazo do Cotón de 11:00 a 14:00

EXPOSICIÓN NOS CENTROS EDUCATIVOS:
Luns día 24 de Outubro.

SAÍDA MICOLÓXICA.
Sábado día 22 de outubro. Saída de diante do quiosco de Negreira ás 9:30. Consultar máis saídas micolóxicas no blog da Asociación.

CONFERENCIA
Venres 4 de novembro. Julián Alonso: "Propiedades medicinais dos cogomelos".

CONFERENCIA
Xoves 10 de novembro. Jaime Blanco Dios: "Principais cogomelos comestibles e velenosos".

LUNS MICOLÓXICOS:
Luns 17 e 24 de outubro. Asesoramento e identificación de especies aberto ó público. De 20:00 a 21:00 no Local da Asociación, na Casa de Cultura de Negreira.

ACTUALIZACIÓN:
"Aínda que intentamos ser optimistas, a realidade manda, e a realidade é que todo está tan seco que é imposible que para o próximo domingo atopemos algo que expoñer.

Polo tanto ADÍANSE AS DÚAS EXPOSICIÓNS DE SENDEIRIÑA, previstas para o domingo 23 e o luns 24. E adíase tamén a saída do sábado 22.

As novas datas, para as que esperamos poder contar coa axuda das altas instancias metereolóxicas son os días 13 e 14 de novembro co mesmo horario e lugares. A saída para a preparación da exposición será polo tanto o 12 de novembro."

Outono micolóxico en Vilagarcía

2011-10-19T10:59:00.001-07:00

Seuimos ca axenda micolóxica deste outono para deixarvos sen excusas para, xa que este outono non parece que vaia a ser moi xeneroso en cogomelos, que a lo menos aprendades algo máis de eles. E unha das millores opcións para os que vos podades achegar son as completas xornadas que organizan os amigos da Agrupación Micolóxica A Cantarela de Vilagarcía.

Sen dúbida eiquí atoparedes a oferta máis variada de actividades micolóxicas do panorama galego, nun extenso menú para tódolos gustos e nivéis e rematado coma sempre na praza da Peixería de Vilagarcía ca Festa dos cogomelos (este ano, na súa XX edición), onde poderedes disfrutar das creacións gastronómicas dos participantes do concurso de cociña micolóxica ó tempo que vos poñedes tibios cos pratos que os amigos de A Cantarela teñen preparados para quecer os corpos, todo isto, por suposto, regadado cuns bos viños para quecer as mentes. En Vilagarcía nada se deixa ó azar, que son moitos anos dando o callo.

Sen máis, ahí vos deixamos o programa (na esquerda premendo na imaxe, ou no texto continuación) para que vaiades dando unha idea de tooodo o que vos teñen preparados os rapaces de Vilagarcía, que nunca é pouco.¡Xente ás leiras!

OUTONO MICOLÓXICO 2011

-Día 9 de octubre
Saida en autobús: Silleda-Forcarei.

- Día 23
Saida en autobús: Baños de Molgas (Ourense).

- Día 5 de novembro
Saida ó campo a coller xogomelos para a exposición.

- Día 6 de novembro
12.00h - Apertura das seguientes exposicións

Cogomelos frescos, láminas, paneis, libros
XIII Concurso de Fotografía Micolóxica “Enrique Valdés Bermejo”
XII Concurso de Debuxo Escolar
Maquetas sobre a naturaleza e oc cogomelos.

Conferencias, 20.30h

- Día 7
Puri Lorenzo Castro, do Lab. de Micoloxía da Univ. de Vigo:
Bioloxía de los hongos.

- Día 8
Jaime Blanco Dios, Pres. de la Asoc. Mic. "Brincabois" de Pontevedra, Enx. Agrónomo:
Setas comestibles y tóxicas. Diferenciación.

- Día 9
Ricardo Torrijos Suárez, membro da Ag. Mic. "A Cantarela", cociñeiro da Festa dos Cogomelos:
Cocinando setas.

- Día 10
José M. Castro Marcote, Pres. de la Asoc. Mic. Nat. "Pan de Raposo" de Cee, Coautor do libro "Cogomelos de Galicia":
Ascomicetes

- Día 11
Saúl de la Peña Lastra, Tec. Sup. de Salud Ambiental, Ing. Tec. Forestal:
Setas de campo comercializables.

Polas mañás haberá charlas no Auditorio, os días 7 e 8, para os colexios que o soliciten, a nivel de 6º curso de Primaria.

- Día 19
20,00h. ENTREGA DE PREMIOS:
- Entrega de premios del XIII Concurso de Fotografía “Enrique Valdés Bermejo”
- Entrega de premios del XII Concurso de Debuxo Escolar.
- Entre de premios del III Concurso de Escaparates.
- Entrega de trofeos ós colexios participantes na construcción de maquetas.
- Proxección en powerpoint do Outono Micolóxico 2010 e Salidas de Primavera 2011

22,00h.- Cea Micolóxica e entrega de obsequios ós colaboradores.

- Día 27
XX FESTA DOS COGOMELOS, de 11,00 a 15,30 h.
Serviranse distintas preparacións de cogomelos, acompañadas de viño Albariño.
- XXVIII Concurso de Cociña.
- IX Exposición de Cestas de Outono.

NOTA
- Tódolos luns de novembro e decembro, excepto festivos, haberá un servicio de determinación de setas na sociedade Liceo Casino, de 19,00 a 20,30h.

As apariencias enganan: Tylopilus felleus

2011-10-15T02:54:00.000-07:00

Sinónimo: Boletus felleus
Galego: Madeirudo fel, cogordo margurento
Castelán: Boleto amargo, camaleón

Con motivo dunha máis que posible confusión ocorrida entre uns achegados na que se involucraba este cogomelo, decidimos adicarlle algo de tempo para coñecelo a fondo e evitar incómodas receitas culinarias este ~~verán~~ outono. O caso é que Tylopilus felleus (felleus deriva do termo latín fel, que significa bilis, e fai referencia ó seu delicado e inesquecible sabor), que pasa bastante desapercibido nos manuáis eclipsado polos seus familiares máis apreciados, é un firme candidato a confundirnos á hora de levar á tixola. Ollo, non hai perigo para a saúde ningún, pero ímoslle facer un fraco favor ás nosas papilas gustativas; palabra de neno Xesús.

Asi que, ¿quen non vai querer coñecer este boletal de sinxela confusión e gusto de difícil olvido?
Veña, pasade, pode que hoxe tamén vos descubrades por qué aquel día que esperabades pegarvos unha boa homenaxe micolóxica os boletos sabían misteriosamente a raios e tronos...

DESCRIPCIÓN

Sombreiro: 5-12 cm de diámetro. Ó principio hemisférico, máis tarde convexo e por último estendido. Pardo agrisado máis ou menos escuro. Cutícula moi difícil de separar, aveludada ó envellecer, seca ou moi pouco viscosa. Marxe incurvada, excedente, grosa e sinuosa.

Tubos: Adherentes, longos, branco agrisados ó principio e rosados coa idade pola maduración das esporas (ollo a isto, é unha clave importante para evitar confusións). Poros pequenos, redondos e angulosos na madurez, da mesma cor que os tubos pero volvéndose marróns ó friccionamento ou á presión. A coloración dos tubos, casi impercetible de novo, será de gran axuda na súa identificación. Na imaxe da dereita se aprecia perfectamente esta sutil coloración que non aparece en ningún dos boletos comestibles máis buscados.

Pé: 7-14 x 2-4 cm. Cilíndrico, a miúdo longo, bulboso, abrancazado cara ó ápice e negrexando cara á base. Retículo groso, evidente e de cor marrón que negrexa xoa idade. Cando é xoven, o característico retículo oscuro non o é tanto e podería facilmente pensarse que está algo manchado; esto, unido ó marcado do retículo pode levarnos a pensar nun Boletus reticulatus se non observamos ben outros caracteres como os tubos. Nas imaxes da esquerda e arriba podedes observar este retículo con detalle.

Carne: Espesa, abrancazada e inmutable ó corte. Olor débil e sabor moi amargo. ¿Dixen moi amargo? É realmente incomestible.

Hábitat: En bosques de coníferas e ocasionalmente baixo frondosas. Primavera e outono. En solitario ou gregario. Raro. Os exemplares do artigo foron atopados baixo sobreiras, e na zona do Barbanza soe aparecer a fináis do verán, principios de outono.

Observacións: O xénero tylopilus conta con tan só unha especie en Europa, a aquí descrita. A necesidade de coñecer ben este cogomelo estriba na a facilidade con que se presta a confusións, sobre todo cando novo, con outros exemplares da familia boletaceae pertencentes, sobre todo, á especie Boletus reticulatus (tamén coñecido como Boletus aestivalis). Tamén podería confundirse con algún exemplar de Boletus edulis, a ollos de alguén con poucos coñecementos, pero o evidente retículo e a coloración do sombreiro sempre farán moito máis sinxela a confusión con reticulatus.

¿Cales son as claves para a súa identificación? Pois tan so fai falla fixarse un pouco, pero dúas principalmente como xa vimos na descripción: o escuro retículo ben marcado e as tonalidades rosadas de tubos e poros. Se nos exemplares que vos atopedes atopades estas dúas características, non debería haber fallo. Lembremos que nos boletos que poderiamos confundir con esta especie, os tubos e poros amarelecen ca idade. Iso si, estos dous caracteres son moito menos acentuados cando o cogomelo é novo, e ahí si e moi fácil confundirse. De todas formas, un pequeno anaco da súa carne na boca sacaranos de dúbidas.

Se logo de todo isto, este cogomelo chega igualmente á vosa cociña, no vos preocupedes. Ídesvos dar conta rapidiño. Dificilmente pasaredes do primeiro bocado...

Bueno, e agora... ¿chove este outono ou qué?

O xogo dos parecidos razoables

2011-10-11T03:05:00.001-07:00

Xa que este outono non parece chegar e o verán non parece quererse ir, e que ata o de agora a tempada nos trouxo máis ben poucas alegrías despois dun prometedor arranque, imos ver se sacamos un par de sorrisos a costa dos cogomelos e graciñas a ó humor do debuxante Alberto Montt. Humor fino, fino. Hala, rapaces, a escachar...

A punto de caramelo as XXVI Xornadas Micolóxicas de Celanova

2011-10-10T00:07:00.000-07:00

Xa ferve o micelio na ourensá Celanova anta a inminencia das veteranas xornadas que celebrarán este mes na vila e que non podían faltar á cita cos cogomelos á que acude puntual cada ano.

Este mes, do 24 ó 30 de outubro, a Asociación Micolóxica Cogomelos de Celanova nos trae dentro das súas XXVI xornadas (case nada) un amplo abanico de actividades relacionadas cos noso amigos os fungos e os seus froitos.

Un percorrido polo mundo dos fungos que comezará cunha serie de charlas os días 24, 25, 26 e 27 (na Aula da Cultura de Caixa Galicia en Celanova), pasando pola visita guiada á explotación de cogomelos de Pan do Demo o día 28, para rematar a faena o 29 cunha saída guiada ó monte, exposición de cogomelos e degustación culinaria no restauratnte a Torre (20 € por persoa, ver menú facendo click na imaxe máis abaixo).

Toda a información das charlas, poñentes e horarios que necesitades para ir facendo sitio nas vosas axendas, ó voso alcance premendo na imaxe que podedes ver na dereita.

Non vos queixaredes da oferta micolóxica, tanto por calidade como por variedade, así que limpade cestas, afiade navallas e enlucide as botas. ¡Hai moito que aprender en Celanova!

Video: O ciclo reproductivo dos agaricales

2011-10-08T01:46:00.001-07:00

Hoxe toca video, compañeiros micófilos. Un video realmente interesante que nos falará dos agaricales, os cogomelos con lamelas, centrado no seu ciclo reproductivo e salpicado de fantásticas imaxes acompañando as explicacións na forma de texto.

O máis interesante no so é o que conta, que tamén, senon a linguaxe visual que emprega ó contalo. Veredes tomas dun cogomelo esporando (Lentinula edodes, o famoso shiitake, é o protagonista do video), imaxes microscópicas do himenio e os seus elementos, time-lapses das hifas do fungo desenvolvéndose (isto último unha delicia, e moi rara de ver). Un espectáculo visual que paga a pena, ainda que é unha lástima que no tivese un pouco máis de calidade o video. En fin, a video de youtube regalado, non lle mires o dentado.

Todo isto, para aprender algo máis do modo en que os fungos se reproducen e medran e o papel que xogan no proceso os cogomelos. Imprescindible sobre todo se sodes novos nisto dos cogomelos ou queredes coñecer un pouco máis en profundidade a que andan estes bichos.

¡Non volo perdades!

Xornadas Micolóxicas en Conxo

2011-10-05T09:08:00.000-07:00

Este 21 de outubro tedes a oportunidade en Conxo de achegarvos ó seu Centro Sociocultural para introducirvos no esbaradizo mundo dos cogomelos cunha interesante charla iniciática a cargo de José María Costa Lago, da Asociación Micolóxico-Naturalista Pan de Raposo de Cee, que nos levará a coñecer os principais cogomelos comestibles xunto con aqueles que vos poderían levar a incómodas confusións.

Ó día seguinte, poderedes poñer en práctica o aprendido nuha saída guiada polo monte Pedroso, na que se mostrarán sobre o terreo as bases da identificación dos cogomelos máis comúns para, xa pola tardiña, disfrutar da exposición e clasificación do material recolectado. Ideal para os que estades comezando nesto dos cogomelos.

Os horarios e máis información, premendo na imaxe da esquerda.

¿Vémonos alí ou qué?

O monte é de todos... Ou duns máis que de outros.

2011-09-30T03:07:00.001-07:00

¡Manda carallo! ¡Ajárrame as gónadas Carmiña que me se caen ó chan! ¿Qué vos parece este incrible letreiro que asemella escrito polo mesmísimo manco de Lepanto?

Tivemos a gran fortuna de atoparnos con esta incrible testemuña gráfica gracias a o blog do amigo Ferrán Arizcun e que foi publicada en El Correo Gallego en novembro de 2010. Tarde, pero chegou ás nosas mans.

Non sabemos onde foi tomada a fotografía, nen se o lugar era un coto de caza ou non. Se o sitio é un coto de caza, nada que obxetar, ata se agradece o aviso (e as faltas de ortografía) e, se a algún de vos se lle ocorre a feliz idea de ir apañar cogomelos nun coto, debería saber que anda xogando con lume. Agora ben, se iso non é un coto de caza...

En fin, que me quento, NO COMMENT. A imaxe xa fala por si soa.

Un niño de paxaros entre cogomelos: Cyathus striatus

2011-09-27T03:36:00.000-07:00

Galego: Oveiro, dedil
Castelán: Nido de pájaros

Hoxe imos falar dun cogomelo de escepcional rareza, non pola súa escasa distribución (ó contrario, é moi común), senon pola súa característica e inusual morfoloxía e, aínda máis, pola súa enrevesada e sofisticada estratexia para esparellar as súas esporas que logo miraremos en extenso detalle.

O seu nome científico provén da palabra latina cyathus (que a súa vez é orixinaria do grego) e que significa "copa", e striatus (do latín stria, estriado) que fai referencia ás estrías que recorren a súa superficie interna. Polo tanto o seu descriptivo nome sería, en cristián, copa estriada.

Cyathus striatus é un fungo saprófito que acostuma a medrar sobre restos vexetáis en grupos numerosos, pero que debido ó seu tamano (1 ou 2 cm. de alto), e cor non soe chamar a atención dos recolectores de cogomelos, aínda que se o buscamos activamente, nos atoparemos con que están por todas partes, en grupos apretados, misturados entre as ramiñas e o manto de follas do chan, esperando a que exprimamos a nosa cámara ó máximo para sacarlles unha boa instantánea.

Así que, sen máis preámbulos, imos pasar a descubrir tódolos segredos deste curiosísimo cogomelo botando man, como non, do "Cogomelos de Galicia" e as súas extensas descripcións comentadas, extendidas e ilustradas por Refungando. Fai click abaixo en ler máis e pasa, estás na túa casa...

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: 1-2 cm de altura por 1 cm de ancho. De novo globoso alongado, cerrado, de cor parda ferruxenta, coa superficie lacerada e cuberta de escamas e pelos hirsutos maróns. Máis tarde aparece no ápice unha membrana protectora branca, o epifragma (ver fotografía de abaixo), que ó esgazarse permite ver o interior. Ó madurar ten forma de campá invertida, copa alta ou de "niño de paxaro", mantendo a capa externa o mesmo aspecto que de novo e a cara interna gris abrancazada, glabra, acanalada e con estrías lonxitudinais. No interior áchanse os peridiolos (na imaxe, figuras b e c) en número de 10 a 16, de cor gris, forma lenticular e unidos á superficie por un filamento extensible ou funículo (que podesdes ver no corte transversal do peridiolo na figura c da imaxe). A gleba de cor marrón moura atópase dentro dos peridiolos.

Hábitat: Sobre restos vexetais de madeira descomposta, fundamentalmente coníferas pero tamén en latifolios. Formando colonias numerosas. Outono e primavera. Moi común (ejem...).

Observacións: Como xa adiantamos, a estratexia para a dispersión das esporas de esta especie é dun enxenio e sofisticación que parecera deseñada polo mesmísimo Leonardo da Vinci. Si, parecen niños de paxaro, pero a comparación máis axeitada se atendemos a súa estratexia reproductiva, e con un canón. Só hai que sustituir pólvora por auga e o milagre está feito. ¿Como? Paciencia, que vos contamos.

Fixádevos na forma do receptáculo con forma de copa no que se atopan os peridiolos (as balas deste peculiar canón); cando unha gota de auga cae no seu interior á velocidade adecuada e no ángulo preciso, se desliza polas paredes interiores do cogomelo, producindo a presión suficiente ó chegar ó fondo como para que algún dos peridiolos saia despedido. Pero aquí non acaba o conto. O funículo, que actúa como a corda dun arpón, se desenrola cando se "dispara" o peridiolo e, no seu extremo, ten unha estructura rizomorfa chamada hapteron (ver imaxe da esquerda da estructura dun peridiolo) que é adesiva. Desta maneira, cando o peridiolo sae despedido, pode quedar pegado ó talo ou ramas dalgunha pranta, ó tempo que o funículo se lía nela dándolle todavía millor soporte. Logo só queda liberar as esporas... ou ser devorado por algún animal que se alimente da pranta na que se fixou o peridiolo, sendo máis tarde liberadas as esporas nos excrementos deste.

Pero aínda hai un pequeno detalle que resolver neste puzzle fúnxico de enxeñería: ¿Cómo evitar que o canón se nos dispare antes de que os peridiolos estean maduros e as esporas listas para xerminar? Os máis observadores xa vos haberedes decatado da resposta. A clave é o epifragma. Mentres o cogomelo non está maduro, esta membrana branca que cubre a boca do cogomelo, actúa a modo de "seguro" evitando que os peridiolos se liberen prematuramente. Como vedes, todo controlado ó milímetro, como sempre, para asegurarse a descendencia.

En canto ás confusións, podedes estar tranquilos. Primeiro, porque non é comestible (nin creo que co aspecto que ten a ninguén llo poida parecer). Segundo porque as posibles confusións, oitros cyathus como Cyathus olla ou Cyathus stercoreus, non teñen estrías na cara interna. O xénero nidularia, parecido a cyathus, non ten epifragma e os peridiolos non teñen funículo, aparte de estar inmersos nunha sustancia xelatinosa. Ou sexa: fácil, sinxelo, e para toda a familia, que diría o de Bricomanía.

Todavía estades a tempo de ver este cogomelo se saídes un dia destes días ó monte. Fixádevos en lugares con moita humidade, preferiblemente sombríos, e cun bo manto de follas e ramiñas cubrindo o chan. Este cogomelo é máis sinxelo de ver cando aínda posúe o epifragma cubrindo a "boca" do cogomelo a modo de pel de tambor, pois a súa cor branca resalta entre os tons pardos de follas mortas, ramiñas varias, terra e o dos propios cogomelos. Vos animamos a empregar unha lupa para apreciar e disfrutar de tódalas súas características ó cento por cento debido ó seu tamano.

Xa estades tardando amigos, Cyathus striatus vos espera...

¡Volven os Luns Micolóxicos á Novena!

2011-09-21T01:11:00.001-07:00

Xa podedes batir palmas e sacar o licor de café para festexar: a partir do luns 3 de outubro a Asociación Micolóxica Refungando porase de novo a disposición de quen queira visitarnos para botarlle unha man na identificación de cogomelos. Cada luns, ata o día 28 de novembro, nos achegaremos a partir das 20:30 ata as 22:00 polo Bar Plaza (na parte de arriba) en Ribeira, e que convertiremos na nosa base de operacións micolóxicas para tentar que vos intoxiquedes o mínimo posible, axudarvos na identificación das especies máis controvertidas e aclaravos esas dúbidas que non vos deixan durmir.

Un se da conta co paso do tempo como "regras" de identificación populares, inexactas ou directamente incorrectas, van pasando de afecionado a afecionado podendoos chegar a levar a identificacións erróneas ou asuncións sobre a comestibilidade de certas especies máis que discutibles. A cantidade de xente que sae a apañar boletus, por exemplo, e non sabe distinguir un Boletus edulis dun Boletus reticulatus é abraiante, pero como todo arde e o estómago non protesta, non pasa nada. Igualmente chocante é a cantidade de xente que a estas alturas da película baixa do monte coa súa cesta de Hygrophoropsis aurantiaca pensando que se veñen ca cantarelada do milenio. Ou quen apaña macrolepiotas atendendo só ó seu tamano considerable desbotando na identificación outros importantes caracteres que habería que ter en conta.

Outra xente, ante a máis mínima duda, opta por non sair dos 3 ou catro cogomelos que coñecen, pero todos sabemos que o mundo está cheo de xente con moito peito e pouca precaución. Por cousas como estas, e para os que queirades aprender un pouco máis do apaixoante Reino Fungi, Refungando se pon ó servicio de todos para tentar contestar ás vosas preguntas.

A continuación vos deixamos uns consellos para facernos as cousas máis sinxelas a todos por se vos animades a pasarvos...

Algúns consellos para os que vos acheguedes:

IMPORTANTE (Que o ano pasado non nos fixéstedes caso!): Os exemplares que nos traiades procurade arrancalos con coidado e traer o cogomelo enteiro, que non se perda a base do pé ou unha posible volva ou anel. Pode haber moita información, segundo o cogomelo, na base do seu pé (forma, coloración, presencia ou non de rizomorfos...).
Traede sempre que poidades, un exemplar novo e oitro maduro (non podre e cheo de vermes) da especie a identificar, procurando que estén no millor estado posible.
Non nos traiades os cogomelos nunha bolsa, como xa comentamos moitas veces, o plástico acelera a fermentación e descomposición dos cogomelos. Que chegan feitos un cristo, vamos.
Conservalos no frigorífico ata que vos acheguedes xunto a nós, non ó aire, pois secan e algúns apodrecen moi rapidamente e poden cambiar a súa cor e morfoloxía bastante.

Agora xa non hai excusa para non aprender. Esperámosvos... refungando polo baixiño no Bar Plaza.

O humor fúnxico de Davila: Xa hai cogomelos

2011-09-16T01:55:00.000-07:00

Xa había tempo que non disfrutábamos da visión de Davila do mundo dos cogomelos. Nesta ocasión facendo hincapé neste tremendo arranque de tempada na que cantarelas (Cantharellus cibarius) e boletus (dos catro 5 estrelas: edulis, aereus, pinophilus e, do que máis, reticulatus) encheron os nosos montes como non o facían dende había xa anos. Seguro que moitos de vos sabedes de que vos falo. O título debería ser: "Xa hai unha man chea de cogomelos".

En todo caso, sabedes que nos gusta facer hincpé neste tema, procurade sempre levar para a casa o que vaiades a consumir, non setenta veces máis; que xa empezamos a ver cabesiñas pensantes (non tanto como para reponderse á pregunta ¿por qué coller menos cando podo apañar con todo?) con cestos cheos sen saber moi ben qué facer con eles. Iso si, para fachendear diante dos amigotes, os cestos cheos son o máis do máis. Xa sabedes, ese curioso mecanismo humano que nos leva sempre a ver quen a ten máis grande aplicado ós cogomelos.

Pero este final do verán tamén trouxo outras cousas, non só as primeiras aves de rapiña. Ó amigo Davila saiulle recentemente un bo cogomelo na casa: un miniño. Así que... ¡Noraboa papichulo!

O incrible Hulk dos cogomelos

2011-09-09T11:34:00.000-07:00

Antes de que preguntedes, non, non hai photoshop. E si, seguimos cas novas chegadas do sudeste asiático, desta vez, de Vietnam, da provincia de Binh Duong. ~~A besta parda~~ O cogomelo que ten nas súas man este home serviría perfectamente para que os pitufos se fixeran unha torre de oficinas. Se trata dun exemplar excepcionalmente grande de Macrocybe crassa (ou nam da lon, cogomelo de pel de porco, como o coñecen os locáis).

Cando a súa descubridora, Truong Anh Dao (na imaxe da esquerda, pousando co cogomelo, que é o do medio da foto), o atopou este 6 de xuño nunha vella fábrica de ladrillos preto da súa casa mentres paseaba coa súa irmá asomando entre os arbustos, pensou que se trataba dun sombreiro típico da zona. A sorpresa foi máxima cando lle botou a man e se atopou co adramán da imaxe, que se resistía ademáis a ser arrincado (calquera lle mete a navalla ademáis, a non ser que teñades unha boa albaceteña de tres cuartas).

O bicho mediu 50 cm de alto, cun sombreiro duns 40 de diámetro e pesa arredor de 3,5 kilos. Ahí é nada.

Por certo, o cogomelo en cuestión é comestible e, pola imaxe no que pousan co amigo na bandexa, podemos imaxinarnos cal foi o seu destino: dar de comer a medio pobo; ou pobo enteiro.

Mentres, na nosta terra, nos atopamos con cómicas novas como esta:

http://www.lavozdegalicia.es/pontevedra/2011/09/05/0003_201109P5C3995.htm

¡Guau! ¡Endexamáis vira nada así! (Modo ironía ON).

Arrancan as primeiras Xornadas Micolóxicas en Galicia: A Estrada Micolóxica

2011-09-08T11:09:00.000-07:00

Coma o pasado ano, os máis madrugadores das asociacións micolóxicas galegas son os amigos de Estrada Micolóxica, que non nos dan tempo nin a quitar o bronceador da mochila.

Como o ano pasado tamén, vos avisamos un "pouco" xustos de tempo, porque as primeiras charlas comezan ¡hoxe!

Así que sacade folios e lapis para tomar apuntes, e todos a clase. Nunca nos cansaremos de dicir, hasta darvos janas de vomitar do noxo, que por moito que creades saber, sempre aprenderedes algo novo, correxiredes erros conceptuáis e vos sumerxiredes un pouco máis no apaixoante Reino Fungi. Daredes uns pasiños máis neste camiño sen fin que é o de coñecer os cogomelos.

Este ano, ademáis, as charlas non teñen ningún desperdicio. Así aprenderedes o importante papel das micorrizas nos fungos e nas nosas fragas, a incrible riqueza micolóxica das nosas paixases dunares, o perigo da contaminación con metais pesados nos cogomelos, as novas especies descritas nos últimos anos para Galicia ou a identificación e historia dos usos dos "peidos de lobo" ó longo da historia. Un cóctel fúnxico a mar de nutritivo para o cranio.

Así que, sen máis, se da o pistoletazo de saída da temporada micolóxico-educativa cas actividades de Estrada Micolóxica, que podedes consultar no cartel do artigo ou aquí mesmo baixo estas liñas.

¡Xente ás leiras!

Saídas: Dende a praza do concello, ás 9:00 da mañá...

8 e 22 de Outubro
12 e 26 de Novembro
3 e 17 de Decembro

Charlas: ás 21:00, no local de Novacaixagalicia

09/09 : Antonio Rodríguez González, "Boletales y micorrizas"
23/09: J. M. Castro Marcote, "Cogomelos dos ecosistemas dunares"
7/10: Julián Alonso, "Contaminación nos cogomelos"
21/10: Jaime Blanco Dios, "Nuevas especies para Galicia"
19/11: José María Costa, "Etnomicoloxía (Gasteromicetes)"

Exposición: dende o Martes 15 ata o 19 de Novembro, de 19:00 a 21:00 no local de Novacaixagalicia.

Atopado o cogomelo máis grande do mundo en China

2011-09-05T04:08:00.000-07:00

Fotografía: Dr. Bao-Kai Cui

Pregunta de Trivial Micolóxico: ¿Cal é o cogomelo máis grande do mundo mundial? Seguro que á maioría vos pillaba a todos nun renuncio con esta cuestión. Non estamos a falar do fungo en si, ollo, senón do cogomelo. Pero tranquilos, hoxe en Refungando imos a desvelar a resposta para que sexades a envexa das vosas tertulias micolóxicas.

O cogomelo en cuestión foi localizado por vez primeira en 2010 por Bao-Kai Cui e Yu-Cheng Dai, investigadores da Academia de Ciencias China, na illa de Hainan (China), non foi ata este ano que os seus descubridores fixeron público o hachado na revista Fungal Biology deste setembro.

O carpóforo, que medraba baixo o tronco dun carballo (como podedes observar na imaxe que abre o artigo; o carbollo era Quercus asymetrica) pertence á especie Fomitiporia ellipsoidea, un polyporal (co himenio formado por poros) da familia Hymenochaetaceae, perenne e co sombreiro xeralmente resupinado, isto é, que medra ca parte superior do sombreiro pegada ó sustrato no que se desenvolve, neste caso a superficie do tronco morto.

O amigo chino ten un tamano de algo máis de 10 m de longo por 80 cm de ancho e entre 400 e 500 kg de peso. Os investigadores estiman a súa idade nuns 20 anos. Na imaxe da esquerda podedes ver ó profesor Yu-Cheng Dai con varios fragmentos do cogomelo descuberto.

O anterior record, tamén en mans doitro polyporal, tiñao unha frutificación de Rigidoporus ulmarius descuberto en 2003 nos Reais Xardíns Botánicos de Kew (Inglaterra), cunhas medidas de 150 x 133 cm e unha circunferencia de 425 cm. Desgraciadamente, este cogomelo finalmente sucumbiu cando uns raposos fixeron a súa madrigueira baixo el. Nalgún lado tiñan que facer o seu duplex.

Agora xa sabedes a resposta: o cogomelo máis grande do mundo a día de hoxe é un exemplar de Fomitiporia ellipsoidea atopado na illa de Hainan, en China. Coma conta o dito: nunca te deitarás...

Concurso de Fotografía Micolóxica de A Cantarela

2011-08-31T12:25:00.000-07:00

¿Non o cheirades? Está no aire, e os primeiros en decatarse son os fungos, que xa están a encher de variedade e cor os nosos montes. Saben que se achega o outono e, como sempre nestas datas, os cogomelos máis fachendosos se acicalan e preparan. Saben tamén que o concurso de fotografía micolóxica que organizan os amigos de a asociación de ultrarría A Cantarela está á volta da esquina, e todos queren saír ben juapos nas fotos.

Da man do capitán dese barco micolóxico con base en Vilagarcía, Carlos Puga (quen tamén compaxina este agradecido traballo con alegría xunto ca presidencia da Federación Galega de Micoloxía), nos chegan as bases para este recoñecido concurso no que cada ano os millores fotógrafos micolóxicos da comunidade dan o callo con fermosísimas instantáneas como a que podedes ver na imaxe do cartel deste ano na imaxe da esquerda (click para agrandar e disfrutar).

Así que toca buscar no disco duro a vosa millor fotografía ou, no seu defecto, sair ó monte e facela. Ca enorme cantidade de especies distintas que estamos a ver estes días (e máis e máis cada día de chuvia que pasa), seguro que tendes donde escoller modelo. Xa vos avisamos de que o nivel é bastante alto, así que olvidádevos de enviar fotos feitas co iPhone. Non vai coar.

¿Que qué debes facer para participar? Pois leer as bases premendo na imaxe da esquerda, onde ven todo ben explicadiño enviarlles ós amigos de A Cantarela a vosa fotografía no formato axeitado (se vai acompañada dun xamón de pata negra ou bogavante de máis de 5 kg. pode axudar no concurso, aínda que isto non é oficial...).

Lembrade que tedes ata o día 31 de Outubro para enviar as vosas fotografías.

Agora que xa o tedes todo claro, ¡animádevos a participar!

Rareza primaveral en Ribeira: Amanita torrendii

2011-08-18T03:53:00.000-07:00

Eses dous minúsculos cogomelos que se arriman un ó outro, vestidos de branco puro coma nenos de comunión esperando ás ostias do cura, son os protagonistas de hoxe. Se trata dunha especie que, precisamente polo seu tamano (a xema dun dedo ou menos aínda), non é sinxela de localizar nin de fotografiar. Unha especie que recentemente e gracias ó traballo dun dos nosos máis grandes micólogos, no "exilio" en EEUU, Alfredo Justo, trocou xénero e nome. Algúns xa a coñeceredes co seu antigo nome, Torrendia pulchella, para todos os demáis, vos presentamos a Amanita torrendii, un dos hachados micolóxicos máis interesantes da nosa primavera.

Con motivo dunha saída que organizamos conxuntamente co Grupo Micolóxico Galego (a quenes aproveitamos para mandar unha forte aperta) polas nosas terras, fixemos unha parada para comer no Parque Periurbano de San Roque, aquí en Ribeira. Foi alí onde, logo de saborear as sabrosas viandas que nos acompañaban, me atopei con este curioso cogomelo paseando na sobremesa polos arredores a ver qué caía. Chamei a Óscar Requejo quen se achegou rápido... e máis rápido aínda que identificou o cogomelo, mentres eu todavía trataba de decidir se o seu pequeno tamano se debía a que estaba ante un par de alevíns ou lles viña a cousa de familia. Casualmente, Óscar xa citara este fungo no último número da revista Mykes, co cal tiña toda a información desta especie fresca para compartir con nos.

O certo é que Amanita torrendii (bautizado así en homenaxe ó micólogo portugués Camillo Torrend) é un cogomelo sinxelo de identificar, por raro, se se coñece ben. A ausencia de lamelas, como veremos máis adiante, o seu pequeno tamano e a delicada volva branca fan deste un cogomelo cas suficientes particularidades para dar un rápido veredicto. Ademáis, é un bo candidato para traballar a nosa fotografía macro e poñernos as cousas un pouco difíciles para sacar unha boa toma debido ó seu tamano e cor.

Pero sen máis preámbulos xa, imos a ver a descripción deste cogomelo, recén chegado á familia amanitaceae. Con todos vos, a máis pequena das amanitas... (click abaixo para ler o artigo enteiro).

DESCRIPCIÓN

Nota previa: Amanita torrendii é o que se denomina unha especie secotioide. ¿Isto qué quere dicir? Pois que se trata dun cogomelo nun estadio evolutivo intermedio entre a forma, neste caso, de cogomelo con lamelas, e a de gasteral. Ou sexa, un cogomelo que está evolucionando hacia un peido de lobo (aínda que vos pareza raro, todo apunta a que os gasterales son formas máis evolucionadas de cogomelos que os agaricales). A. torrendii trátase ademáis do primeiro cogomelo secotioide descrito do xénero amanita.

Sombreiro: 18 x 15 mm. Ovoide ou semigloboso, branco como o resto do carpóforo, composto por un peridio moi fino formando un patrón granuloso na superficie e unha gleba carnosa. A veces con restos do veo universal. Non presenta lamelas (pensade no cogomelo coma nun peido de lobo con pé).

Pé: 20 x 5 mm. Branco, cilíndrico, fibriloso e algo escamado. Cunha pequena volva tamén branca (se aprecia na imaxe da esquerda, aínda que alguén había pisoteado o exemplar). Fráxil, sepárase do sombreiro e volva con facilidade.

Carne: Branca inmutable. Sen olor nen sabor apreciables.

Hábitat: Os exemplares recollidos frutificaban preto dun castaño de indias (Aesculum hipocastanum). Preferencia por chans algo areosos. En primavera.

Observacións: Como xa adiantamos antes ata 2010 a súa denominación era Torrendia pulchella. Os distintos estudos microscópicos levados a cabo xa apuntaban á inclusión desta especie no xénero amanita, pero foi o recente traballo de estudo molecular de Alfredo Justo publicado na revista Mycologia en 2010 o que puxo as cousas no seu sitio, e os cogomelos no seu xénero.

É unha das 33 especies en perigo de extinción en Europa do Anexo I da Convención de Berna, aínda que en Galicia e sobre todo sur de España se observa con certa frecuencia.

Amanita Torrendii apareceu un par de veces máis esta primavera, sempre fiel ó mesmo lugar, aínda que nunha das ocasións as lesmas deran boa conta delas. Esta próxima primavera seguiremos con atención a súa evolución e procuraremos traervos máis e millores fotografías. Mentras tanto, nos quedan por ver moitos e interesantes cogomelos de aquí a alá. Seguide refungando con nós, e chegarán as vosas pantallas.

Un fungo devorador de... ¡plástico!

2011-08-16T09:49:00.000-07:00

Fotografía: Universidade de Yale

Os protagonistas do descubrimento do fungo que vedes cultivado nuha placa petri da que está a dar boa conta na imaxe do artigo, bautizado Pestalotiopsis microspora, foron un grupo de estudantes de Bioloxía Molecular da Universidade de Yale que facían traballo de campo na Amazonia recollendo endofitos (lembremos, fungos e bacterias que viven en simbiose nos tecidos dalgunhas prantas e dos que xa tivemos ocasión de falar aquí).

O fungo foi descuberto na citada viaxe á Amazonia en 2008, en Ecuador. Foi entón cando Pestalotiopsis microspora se describiu por vez primeira para a ciencia, pero é agora, logo de estudalo con atención, que coñecemos das súas mañas.

Pria Anand, unha das participantes na experiencia, decidiu comprobar se o fungo en cuestión mostrabas actividade biolóxica en presencia de plástico. Logo da súa graduación, oitros estudantes continuaron a labor. Jeffrey Huang investigou a capacidade destes organismos para romper enlaces químicos, mentres que Jonathan Russell identificou as enzimas responsables na descomposición do poliuretano. Os resultados das súas investigacións publicáronse na revista Applied and Environmental Microbiology.

Non é o primerio fungo que se coñece con esta habilidade, pero Pestalotiopsis microspora ten a capacidade de facelo en ausencia de osíxeno, polo que se presenta como unha interesante opción para nun futuro emplear en vertedoiros na eliminación de plásticos. Pero non poñamo-lo carro diante dos bois, dende este descubrimento ata a súa aplicación industrial no tratamento de residuos, queda todavía un longo camiño de investigación para facelo viable e rendible. En todo caso, é un primeiro paso moi firme.

Pois nada rapaces, vos a investigar, e nos a esperar a boa nova. Mentres tanto, vouvos a confesar aquí en petit comité un titular que me gustaría poder ler algún día e contarvos aquí: "Descubren un novo fungo que colle os cartuchos usados do monte e llos mete ós cazadores polo cu". Ata lle teño nome: Cartuchis rectalis. Esa si que sería boa...

O cultivo comercial de cogomelos en Galicia: Pan do Demo

2011-07-27T08:53:00.000-07:00

Nunha saída que Refungando organizou para os seus socios esta primavera, tivemos a oportunidade non so de visitar as verdes terras de Celanova e arredores, senon tamén de deixarnos caer nas instalacións da granxa de cultivo de cogomelos recentemente creada Pan do Demo para interesarnos polo cultivo comercial dos nosos amigos. Como veredes a continuación, a producción dos seus invernadoiros está a día de hoxe completamente adicada ó cultivo de Pleurotus ostreatus, pero nun futuro próximo a variedade de especies cultivadas se verá incrementada ca inclusión de novas especies.

Pero, ¿quen millor que o noso anfitrión aquel día, que ademáis dunha enorme paciencia cas nosas preguntas, ten un gusto no vestir admirable como veredes no seguinte video, para contarnos un pouco os traballos e dificultades do cultivo comercial de cogomelos? Pois nada, con todos vos, o responsable do bo facer de Pan do Demo, Borja Mínguez:

Estos da Telegaita si que saben. Cando nos tivemos a oportunidade de visitar as instalacións de Pan do Demo, desgraciadamente xa se recollera toda a producción, pero hoxe temos a oportunidade de comprobar o aspecto dos invernadoiros de Pan do Demo en todo o seu esplendor, cortesía do noso amigo Alejandro Mínguez. Fixádevos neses exemplares da imaxe da dereita bañados pola verdosa luz do invernadoiro que o imprime todo. Fermosa estampa, ¿non si?

Como se comenta na entrevista, a empresa de Celanova está xa en fase de probas con novas especies, coma o Agaricus Bisporus (o champiñón de sempre do supermercado), cuios resultados podedes observas na seguinte das imaxes cos primeiros exemplares asomando entre o compost jritando "¡levádeme á tixola!".

Ademáis do champiñón, en breve Pan do Demo comezará a testear o cultivo de Lepista Nuda e Coprinus comatus; no seu momento, prepararemos unha entrevista para que Borja nos explique as diferencias no cultivo destas especies, menos comúns, por non dicir inexistentes, nos mercados galegos e veremos así as distintas e caprichosas necesidades de cada especie en canto a humidade, temperatura e, como non, alimentación. Lembrade que o cultivo comercial hoxe en día se reduce case exclusivamente a especies de fungos saprófitas (se alimentan de materia orgánica morta), co que se debe adaptar o sustrato dos sacos productores ós gustos culinarios de cada unha das especies.

Por certo, se estades interesados nun tour coma o noso, Pan do Demo organiza visitas guiadas a grupos de particulares e colexios. Ademáis, tamén podedes adquirir un deses apetecibles sacos productores para a vosa casa ou restaurante. Nos, por suposto, non perdemos a oportunidade e arramplamos co que había. E, se vos estades a preguntar que tal de producción, non tedes máis que botar unha ollada a un dos sacos que se veu con nos para Ribeira na imaxe da dereita. Botaron por fora.

Para calquera dúbida, concertar unha visita, ou petición de saco, só tedes que poñervos en contacto cos amigos de Pan do Demo nalgún destes números:

88431335 - 651014225

Un consello: se estades interesados en organizar unha visita, ¡millor procurade que coincida cando a colleita estea a punto!

Antes de poñer punto final, en nome de Refungando, e máis especialmente no de todos os que ese día nos desplazamos ata aquelas fermosas terras, quixera dende eiquí facer chegar o noso agradecemento a Alejandro Mínguez, que ese día se tranformou para nos no millor guía turístico da bisbarra celanovesa e en grandísimo anfritión. ¡Graciñas!

Redescuberto fungo bioluminiscente en Brasil

2011-07-18T03:14:00.001-07:00

Fotografías: Cassius V. Stevani

Antes de nada, desculparme pola tardanza na publicación de novos post, provocada por unha voluntaria inmersión na Festa da Dorna, e uns involuntarios problemas técnicos no meu equipo. Agora, con todo resolto, ou case, toca poñerse ó día...

Se levades algún tempos seguindo os desbarres micolóxicos desta páxina saberedes que os cogomelos da imaxe que abre este artigo non foron recollidos nos arredores da central de Fukushima. Se trata de cogomelos con unha abraiante propiedade física: a bioluminiscencia. E non son os primeiros que vemos por aquí. Pero desta vez, a historia comeza como moitras oitras historias. Nada orixinal; algo así: Hai moito tempo, nun país moi, moi lonxano...

(Click abaixo para ler máis)

A historia

170 anos tiveron que pasar, nin máis ni menos, para que este fungo volvera a caer nas mans dos científicos. ¿Perdido? Non exactamente. A lo menos non para a xente da zona de Piauí, estado do nordeste do Brasil onde é ben coñecido polos locáis, que o chaman "Flor de coco" pola súa tendencia a medrar baixo palmeiras.

Foi a comunidade científica quen lle perdeu a pista a este luminoso fungo dende que en 1840, o botánico británico George Gardner vira uns nenos xogando co que él creía que eran xigantes vagalumes nas rúas dun pobo que logo se convertiría na cidade da Natividade, no centro-oeste do Brasil. Aquel cogomelo, sería bautizado polo humilde botánico como Agaricus gardneri (á esquerda, ca luz acesa; fixádevos que a perspectiva das dúas imaxes, a de portada e esta, é a mesma).

Agora, un grupo de científicos estadounidenses (entre os que anda metido un micólogo que últimamente vemos moito por esta páxina, Dennis Desjardin) en colaboración ca Universidade de São Paulo, da que forma parte o químico Cassius Vinicius Stevani (non, non é un centurión romano, senón profesor de química e estudoso dos mecanismos bioluminiscentes dos fungos), volveulle botar o guante ó escurridizo cogomelo. A cousa foi máis ou menos así, como nos conta o propio Cassius:

"Entereime de que todavía había destes fungos ó redor de 2001. Nos anos seguintes, chegáronme informes de Tocantins e Goiás dun fungo grande e amarelo, que emitía unha luz. Pero só puden velos en 2005, en fotos tomadas en Piauí".

Por suposto, logo de todo este tempo, os avances no eido da micoloxía habían de pasarlle factura ó nome orixinal deste fungo, que no seu redescobremento rebautizouse logo do correspondente estudo como Neonothopanus gardneri. Este estrano xénero da familia marasmiaceae, do que só había ata a data unha especie (Neonothopanus nambi, especie sudamericana descrita en 1999 e tamén luminiscente), conta dende agora con un novo membro luminiscente.

Mecanismo e función biolóxica da bioluminiscencia en fungos

Segundo o propio Stevani, o mecanismo preciso mediante o cal os cogomelos producen luz é todavía un misterio, así como a súa función biolóxica. Algúns creen que esa función é similar á do cheiro de phallus e clathrus, neste caso atraer a insectos nocturnos que axuden na dispersión das esporas; oitra hipótese é que a súa función é atraer insectos depredadores para que se alimenten de aqueles que puideran atacar ó cogomelo. Todo isto está moi ben, e ámbalas dúas opcións parecen sosterse... ata que vemos a imaxe de abaixo (click para agrandar). A pregunta que nos ven á cabeza é: ¿en dónde encaixa a luminosidade do micelio nas dúas hipóteses antes prantexadas?

O que vedes aquí é, nin máis nin menos que unha placa petri cun cultivo do micelio de Neonothopanus gardneri. E sí, brila que da gusto e non, non é a única especie de cogomelo bioluminiscente que presenta esta característica. Así que, ¿por qué desperdiciar enerxía na emisión nunha luz que non vai ser perceptible se o obxetivo é atraer insectos? Curioso canto menos.

No futuro

Ata o de agora e dende 2002 o equipo do profesor Stevani foi quen de describir 15 novas especies bioluminiscentes, e un novo xénero, Genorrema. A día de hoxe existen no mundo 72 especies de fungos deste tipo. A investigación continúa, e a xulgar polo ritmo dos descobrementos, podemos esperar volver a ver a Stevani e ó seu equipo como protagonistas de oitras novas deste tipo maís cedo que tarde.

Dende Refungando seguiremos as investigacións neste campo con atención, para achegarvos tódolos segredos dos fungos bioluminiscentes. Non deixen de sintonizar os seus navegadores. Ata entón, considerade a posibilidade de sair un día ós cogomelos de noite pechada e buscar na oscuridade dos nosos montes algún cogomelo con esta habilidade. Aínda que si o facedes... ollo ca Santa Compaña!

Impresionante imaxe panorámica en 360º

2011-07-16T01:11:00.000-07:00

Hoxe vos imos a amosar unha nova forma de fotografiar cogomelos de espectaculares resultados. Algún de vos xa saberá de que vai isto das imáxenes panorámicas en 360º; para os que non, este será o voso bautismo de lume.

Basicamente, o que nos permiten este tipo de imaxes é observar o entorno fotografiado como se estivésemos ahí nos mesmos. Movendo a imaxe co rato poderemos mirar arriba, abaixo, e xirar ó redor do punto central da imaxe 360 º, o que nos permite observar todo o que nos rodea. En realidade, esta imaxe está composta por un mosaico de fotografías tomadas dende un mesmo punto e "unidas" de forma imperceptible. Pero o millor é que o experimentedes vos mesmos, porque unha imaxe panorámica vale por mil palabras.

O que ides a ver en canto premades na fotografía interactiva é un impresionante corro de bruxas, espeso como o bo licor de café, de Tricholoma populinum. O lugar da toma atópase en Aarhus (Dinamarca) e o autor é Flemming V. Larsen.

Podedes ver en pantalla completa (recomendadísimo) a panorámica facendo click en FULSCREEN na parte superior esquerda da ventá. ¡Avanti tutti!

Tricholoma Populinum Fairy Rings in Aarhus

¿Qué vos parece? ¿Alguén se anima a crear unha destas incribles imaxes e compartila con todos? Nos tentarémolo e aquí poderedes ver o resultado do experimento. Só hai que esperar a atopar un esceario á altura...

Teeeeño unha vaaaaaca seteeeeeraaaaa...

2011-06-29T10:45:00.000-07:00

... non é unha vaca calqueeeraaaa. E podedes xuralo por Fries. Non é unha vaca calquera a protagonista do video, extraordinario documento, e que chegous as nosas mans gracias ó chivatazo do amigo Julián Alonso da Sociedade Micolóxica Lucus.

Imos deixar unha pregunta no aire antes de dar paso ó video: ¿Algunha vez vistes comer macrolepiotas a unha vaca por estos lares? Pois pasen e vexan como se pon a amiga, logo comentamos:

Como lle roe a condeada, ¿eh? Non é nada estrano atoparse os tres termos da ecuación nun mesmo lugar en Galicia, xa que temos tódolas incógnitas: vacas, bos prados e macrolepiotas. Xa se sabe, as vacas gustan dos prados, e as macrolepiotas dos prados aboados polas bostas destas. O que si que nunca nos atopamos foron vacas atacándolle duro ós cogomelos. É máis, temos visto moitas veces vacas en prados cubertos de macrolepiotas, e estas non facerlles o máis mínimo caso, aínda que parece ser que si se dan casos en que lles da por rumiar bos boletus (como se nos comenta na Guía Micolóxica dos Ecosistemas Galegos, de Marisa Castro, Alfredo Justo e Ana Soliño).

Quizáis o voraz apetito polas macrolepiotas que mostra a nosa melenuda amiga do video, teña que ver ca raza a que pertence: unha vaca das Highlands, raza oriunda das terras altas escocesas. Estas vacas están adaptadas ás duras condicións de vida das terras do norte de Escocia, de ahí o aspecto de wookie de Star Wars para abrigarse dos duros invernos escoceses, e a súa capacidade para comer prácticamente de todo naquelas terras ermas. Esa pode ser a clave da diferencia no comportamento cas vacas de por aquí, máis inclinadas polos verdes pastos galegos, afortunadamente para nos, que polas macrolepiotas. ¿Será este o segredo do misterio da vaca larpeira?

Por certo, se tedes material deste tipo ou algunha experencia relacionada, non dubidedes en compartilo con nos. Todo sexa por coñecer algo máis do papel dos cogomelos nos nosos ecosistemas en relación ós animáis micófagos. Podedes deixar os vosos comentarios neste artigo, e a ver que aprendemos todos xuntos...

P.D.: Por certo, vaia merda de primavera. Micolóxicamente falando, claro.

Hoxe vos traemos... ¡Novo cogomelo dende a Illa de Sálvora!

2011-06-25T07:48:00.000-07:00

Fotografías: Jesús Manuel Parada Miniño

A entrada da ría de Arousa ten dende sempre un privilexiado garda que nos da a benvida antes de adentrarnos nas súas ricas augas. Este remanente emerxido da serra do Barbanza, antano unido a terra polo Carreiro de Aguiño, acochaba no seu colo o pequeno tesouro micolóxico que podedes ver na imaxe que abre este artigo. Desta vez teño a incrible sorte de falarvos deste descubrimento dende a privilexiada posición que me ofrece o feito de haber participado nel xunto con un primeira espada da micoloxía como é Jaime Blanco Dios. Así que hoxe, por variar, imos a contarvos esta historia de primeira man, fresca e todavía arrecendendo a mar.

Todo comezou cando Jaime me brindou a oportunidade de acompañalo á illa de Sálvora o pasado 8 de abril, nuha visita á illa encadrada nos traballos de catalogación da flora e micoflora que éste está a realizar no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas e que o levou tamén a descubrir en Ons, coma xa vimos, a Clitocybe auniosiana. Así que alá me fun, cámara e trípode en man, co obxetivo de disfrutar dunha boa xornada e, se había moita sorte, poder observar e fotografiar in situ algúns exemplares de Myriostoma coliforme que o ano pasado Jaime citara por primeira vez para Galicia. Se soaba a flauta, fantabuloso, se non, sempre quedaba empaparse da beleza natural da illa, que non é pouca.

Chovera uns días atrás, aínda que ese día facía un sol de xustiza, así que, menos que máis, algo esperabamos ver. E non tardamos. Menos de 15 minutos logo de poñer o pé en terra e mentres todavía asimilaba as advertencias de Jaime acerca das megacarrachas (e que se poderían cazar con arco e frechas, como logo puiden comprobar) que pululan pola illa adiante, algo me chamou a atención nunha zanxa ó borde do camiño. Aquel foi o primeiro contacto que tivemos ca protagonista de hoxe. Máis adiante nos agardaban máis exemplares entre os brións e as finas herbas de pequenos prados ben abonados polos numerosos coellos de Sálvora.

Despois de un lixeiro exame macroscópico inicial (unha ollada por riba, vamos) a Jaime xa lle pareceu un achado interesante; a min, un cogomelo descoñecido máis da miña extensísima lista particular de cogomelos sen nome. De pequeno tamano, cor parda, os sombreiros dos exemplares máis maduros se colorean preto da marxe con tons parado alaranxados. A cor das lamelas era máis clara, e algúns exemplares aparecían ca aresta dunha marcada cor negra (podedes ver estes detalles nas imaxes, facendo click para ampliar). Iso si, tiña unha particularidade que sen dúbida debía de axudar na súa identificación: o seu arrecendo.

O olor que desprende este cogomelo non é especialmente intenso, pero si claramente percibible. Nun primeiro momento lembroume o cheiro a mar, esa mistura de aromas que nos trae a brisa a pé de praia... pero aínda que estaba presente non era exactamente iso. Cheiraba a peixe, a peixe fresco. Moi apropiado para un cogomelo cuio hábitat é unha illa.

O estudo de microscopía levado a cabo por Jaime había máis tarde de encadrar o novo cogomelo no xénero arrhenia, representado principalmente na nosa comunidade, sobre todo na costa, por Arrhenia rickenii. Finalmente, o nome escolllido tiña que, como non, facer referencia á fermosa illa arousana, de ahí bautizalo como Arrhenia salvorana, que hoxe vos presentamos. E así acaba o conto, todos felices comendo lombrices (ou algo así era...).

Como despedida, vos deixamos con algunhas imaxes da illa, que nesas datas estaba especialmente fermosa co despertar das flores na primavera. Un auténtico pracer para os sentidos perderse nela rodeados de natureza salvaxe, carrachas coma nécoras e gaivotas de mirada ameazante.

Benvida, Arrhenia salvorana e graciñas pola oportunidade, Jaime.

Novo fungo bautizado en honor a... ¡BOB ESPONXA!

2011-06-21T01:17:00.000-07:00

Fotografía: Tom Bruns (cogomelo) e Dennis Desjardin e Andrew Ichimura (himenio ó microscopio)
Non amigos, o título desta entrada non é froito dun dos nosos chistes malos. O cogomelo que podedes ver na imaxe foi bautizado polos seus descubridores co nome de Spongiforma squarepantsii. en homenaxe á máis famosa das esponxas dos sete mares. Como veredes máis adiante, a elección deste nome necesita dalgunha explicación aparte da evidente, pero imos por pasos. E o primeiro, é Bob.

Se os últimos anos estivestes vivindo encerrado nun bunker ou nunha illa deserta, é posible que non coñezades a este simpático persoaxe de debuxos animados que vive nunha piña debaixo do mar en Fondo de Bikini e que volve tolos a nenos e non tan nenos. Para eses, os perdidos, á esquerda tedes unha instantánea tomada de Bob Esponxa ó enterarse de que un novo fungo ía nomearse no seu honor. Noraboa Bob, non é para menos. Agora, se queredes coñecer con nos máis sobre este curioso e esponxoso cogomelo, pinchade abaixo en "ler máis":

A nova especie foi descuberta en 2010 en Lambir Hills, en Sarawak, na illa de Borneo (Malasia), polo profesor de ecoloxía e evolución da Universidade Estatal de San Francisco Dennis Desjardin (a quen xa tivemos a oportunidade de coñecer con motivo doitro descubrimento micolóxico neste blog aquí), Kabir G. Peay e Thomas D. Bruns. Uns cachondos.

Pero botemos unha ollada á etimoloxía do novo nome que deixamos antes aparcada: Spongiforma squarepantsii. O nome do xénero, spongiforma, xa existía, e significa literalmente "con forma de exponxa". De feito, este é o segundo fungo descuberto no mundo deste xénero. O primeiro nomeouse Spongiforma thailandica en 2009 e no seu descubrimento tamén estivo implicado o profesor Desjardin . A homenaxe a Bob toma forma no epíteto e necesita dunha pequena explicación: o nome deste persoaxe en inglés é Spongebob Squarepants (literalmente Bob Esponxa Pantalóns Cadrados), e é a partir de este apelido, Squarepants, que os descubridores nomean o fungo, squarepantsii.

Repasando o aspecto de este novo cogomelo, se entende perfectamente o nome escollido, pero os seus descubridores tiñan máis motivos. Para entendelos, fixádevos no aspecto do himenio nesta imaxe de microscopio electrónico que tedes aquí á dereita. Para os seus descubridores, o estructura de arrecife de coral recuberto de esponxas deste foi o oitro motivo de peso, aparte do obvio da morfoloxía do cogomelo, para chamar a este novo fungo como a o amigo Bob.

Na descripción do cogomelo aparecida na revista Mycologia de maio deste ano, os autores describen o seu olor como vagamente afroitado, cun forte toque a humidade. O da humidade é comprensible, pois a súa táctica para almacear auga é bastante obvia: compórtase como unha auténtica esponxa. De feito, coma nos conta o propio Desjardin, este cogomelo ten a curiosa propiedade de recuperar a súa forma se o exprimimos e lle escurrimos a auga (pensade no resultado de facer isto con calqueira outro cogomelo...). Pero ista non é a última das sorpresas de Spongiforma squarepantsii, xa que as análises de ADN confirmaron a súa inclusión na familia Boletaceae.

O que ocorre é que este cogomelo pertence a unha forma evolucionada dentro da familia dos boletos, que trocou o seu sombreiro nunha estructura esponxosa ó tempo que desaparecía o pé , o que lle permite no seu hábitat tropical absorber a humidade do aire e almacenala en condicións de ausencia de chuvias. Lembremos que unha das funcións do sombreiro dos cogomelos é precisamente manter a humidade das súas esporas e evitar a súa deshidratación; o cambio de morfoloxía deste cogomelo é a súa resposta evolutiva nun clima tropical ó problema de manterse hidratado. O Reino Fungi, novamente, dándonos unha clase maxistral de xenio enxeñeril.

Pero no vaiades a pensar que isto é todo. Dennis Desjardin, que non para e seguramente veremos nesta bitácora mási pronto que tarde, xa anunciou que proximamente aparecerán publicadas cinco novas especies oriundas de Hawai, lugar no que traballa con seu colega Don Hemmes no estudo da diversidade fúnxica dos bosques nativos das illas pacíficas. Estade atentos a estas páxinas pois en canto teñamos noticias destes fungos hawaianos volo contaremos aquí, coma sempre, en Refungando.

Está a ser un bo ano en canto ó descubrimento de novos cogomelos, non descartedes que calquira día de estes apareza unha nova especie por aquí preto, eu que sei, en Sálvora por poñer un exemplo...

Isto SÍ é unha trufa branca

2011-06-17T03:19:00.000-07:00

Ante a polémica e tormenta de gargalladas despois da entrada das "trufas brancas de Serra Nevada" xunto ca cantidade de informacións recibidas acerca do exemplar desta especie máis grande/caro do mundo, dende Refungando nos vimos obrigados a facer unha investigación ó respecto para aclarar os onde, cando, canto e quen que planean sobre este asunto. ¡Imos aló!

A imaxe que vedes na entrada deste artigo mostra á campiona mundial das trufas brancas a día de hoxe, desenterrada en Palaia, preto de Pisa (Italia) o 23 Novembro de 2007 por Cristiano e Luciano Savini, pai e fillo (sen deixar de lembrar, por suposto, ó verdadeiro protagonista do asunto, o can da familia Rocco, que foi quen dou co preciado cogomelo).

Agora que xa temos as respostas ó cando e ó donde, imos agora a desvelar o canto. O peso da nosa protagonista foi de aproximadamente 1,3 kilos, pero non é este o dato máis impresionante. O cogomelo en cuestión saiu a subasta no Gran Hotel de Lisboa de Macao (China) o 1 de Decembro de 2007, mentres a subasta se podía seguir tamén por videoconferencia en Londres e Florencia. O exemplar de Tuber magnatum chegou a acadar finalmente o precio de, ajarrade a carteira que vai tremer, 330.000 €.

Pero queda unha pregunta sen resposta: ¿Quen soltou esta salsa por un cogomelo? Pois nin máis nin menos que o propietario do devandito hotel, Stanley Ho, un multimillonario chino afecionado a este manxar e que gusta cada ano de puxar polas millores trufas (brancas, por suposto). Con este tesouro culinario, Stanley celebrou un banquete para os amigotes da taberna e regalou ós máis achegados algún que oitro pedazo. Para él, nada demasiado sofisticado, un bo prato de espaguetis espolvoreados por riba ca preciada trufa.

Imaxino que a estas alturas estaredes todos a botar conta do que fariades con estes cartos, pero vos aseguro que non o que os afortunados caza-trufas italianos: os beneficios da subasta foron a parar a unha institución italiana que axuda a quenes padecen de enfermidades xenéticas, un grupo londinense que se ocupa dos nenos que viven na rúa e para cáritas católica en Macao. Con un par de trufas.

Por certo, o da imaxe da esquerda e o mesmísimo Cristiano Savini pousando co preciado cogomelo hipoxeo.

¡Quen o pillara!

Guía de setas de Burela e a Mariña

2011-06-15T08:10:00.000-07:00

Pouco a pouco a bibliografía galega no terreo micolóxico vai facendo cada vez máis bulto nas nosas estanterías. Libros que na súa maioría, aínda sen ser recopilacións exahustivas da riqueza micolóxica dunha zona, se converten en fantásticas mostras da mesma ó tempo que se amosan como valioso apoio das nosas identificacións a outros manuáis (de feito, este xa nos botou unha man ó pouco de telo nas nosas mans) . Nesta ocasión, a bióloga e micóloga coruñesa e afincada en Burela Mª Cristina García-Echave Puente é a encargada de traernos á casa as marabillas micolóxicas da zona da Mariña luguesa.

Nos atopamos ó pasar as primeiras páxinas cun sinxelo manual ideal para quenes busquen un primeiro libro que non os abrume con grandes páxinas de textos e textos cheos deses palabros "raros" que abundan na micoloxía e que a veces afogan ó neófito. Un bo manual de primeiro contacto. Desta maneira, logo do prólogo de José M. Castro Marcote, a guía repasa ás características e hábitas da zona para introducirnos brevemente na bioloxía dos fungos e finalmente centrarnos nos caracteres macroscópicos e organolépticos básicos antes de entrar xa de cheo nas fichas descriptivas.

A guía nos ofrece ó longo de 142 fichas fantásticas fotografías a media páxina que o afecionado saberá agradecer, xunto con descripcións bastante completas dos cogomelos máis representativos da bisbarra luguesa.

Por último e para rematar a faena, non podían faltar unhas recomendacións culinarias na forma de sinxelas receitas do máis apetecibles: eses berberechos con sendeiriñas á mariñeira dan janas de rebañar co pan a páxina do libro, sen olvidarnos tampouco desas tostas con seta de chopo que xa temos apuntadas tamén na axenda de próximas catas de cociña micolóxica.

Sen dúbida os afecionados da zona xa tedes un bo trampolín para iniciarvos neste apaixoante mundo da man de Mª Cristina, non dubidedes en aproveitalo. Os demáis, xa sabedes, cantos máis abultada sexa a vosa bibliografía micolóxica, máis facil vos será contrastar unha identificación, confirmala, ou simplemente atoparvos con novos cogomelos, xa que debido ó gran número de especies deste reino, nunca teredes nas máns un manual o suficientemente completo. Cantos máis, millor.

¡Noraboa polo traballo, Mª Cristina!

A linguaxe química dos fungos

2011-05-27T01:08:00.000-07:00

"Olor fúnxico". Esta expresión, repetida ata a saciedade en manuáis e na linguaxe micolóxica fai referencia a ese cheiro un tanto indeterminado e único que asociamos á maioría de cogomelos. Unha deliciosa mistura de aromas a terra, follas, madeira e humidade que nos transportan á espesura das nosas fragas. Ese cheiro, que sempre esperamos cas seguintes chuvias, sobre todo agora que arreou o sol con ganas, será o protagonista do artigo dunha sorprendente maneira.

Hoxe sabemos, gracias ó traballo do equipo de investigación dirixido por Unai Ugalde, profesor da UPV/EHU, que este particular cheiro que a algúns volve tolos, forma parte da linguaxe química dos fungos. O traballo, publicado no número da revista Fungal Biology de maio inclúe entre os seus autores a Aitor Garzia e Shandra Cordobés, da Facultade de Químicas da UPV/EHU, e Erica Herrero-García e Eduardo A. Espeso, do Centro de Investigacións Biolóxicas (CSIC).

Segundo o estudo, e aquí a primeira sorpresa que nos levamos, parece ser que todos os fungos emiten no seu olor unha serie de sustancias que fan desta pegada volátil algo único, unha especie de ADN codificado no seu aroma. Por suposto, existen moitas sustancias comúns á maioría de fungos, coma o 1-octen-3-ol, obxeto do estudo e base aromática do comentado olor fúnxico. As soreprendentes conclusións deste traballo, cuio fungo protagonista foi Aspergilius nidulans, mostran que as súas esporas despiden 1-octen-3-ol, inhibindo xerminación das mesmas cando esta sustancia se acumula no ambiente. ¿Cómo vos quedades? Xa, que non lle vedes o aquel... Imos tentar explicarnos algo millor no seguinte párrafo.

¿Cal é a o propósito deste curioso mecanismo? Pois moi sinxelo. Evitar que as esporas do fungo compitan polos mesmos recursos á hora de xerminar. Eficiencia e auto-control da natalidade. Cando existe unha gran acumulación de esporas nun mesmo punto, a concentración de 1-octen-3-ol aumenta, inhibindo o seu crecemento ata que os elementos, os animáis, ou nos mesmos nas nosas botas, navallas e cestos, as esparexamos polo monte, momento no cal disminúe a concentración deste alcohol debido á dispersión das esporas, permitindo a súa xerminación. O mesmo, en palabras do propio Ugalde:

“Podría decirse que la función de este alcohol es informar sobre la acumulación de esporas en un espacio concreto. En los entornos en los que hay demasiadas esporas la acumulación del volátil impide que compitan entre sí, por lo que mayor es la inconveniencia para germinar. Sin embargo, cuando por razones diversas las esporas se dispersan, el volátil desaparece y las esporas germinan”.

Sen embargo, esta sustancia volátil tamén ten a súa contrapartida, atrae moscas e mosquitos tanto como a nós, cas consecuencias que todos coñecemos: a maior parte das veces, eles son os primeiros en chegar.

Esta solución ó problema da competición polo espacio vital e os recursos fálanos, e moito, do estilo adoptado en toda a evolución destes seres: deseños elegantes e sinxelos para unha máxima eficiencia no resultado. Un dos segredos dos fungos na súa carreira pola supervivencia ó longo de preto de 500 millóns de anos. Agora que está aberta esta nova senda no estudo da bioloxía micolóxica, nos toca esperar que novos "vocablos" da linguaxe química dos fungos esperan a ser descubertos en próximos anos. Coma sempre, estaremos atentos para contárvolo.

Para rematar, imos deixarvos cunha fermosa reflexión do propio profesor Ugalde que nos invita a unha visión moito máis complexa e fascinante do Reino Fungi:

“La próxima vez que nos acerquemos al bosque y detectemos el olor a hongos, sabremos que lo que olemos es parte de una conversación de la naturaleza.”

Un cogomelo "sexy": Phallus impudicus

2011-05-25T10:36:00.000-07:00

Fotografías: Fernando Quintela (excepto imaxe de corte transversal, obra de Kettelring e extraído da Wikipedia)

Galego: Carallo, carallán, carallo do demo
Castelán: Falo Hediondo

Se hai un cogomelo obxeto de chistes, xogos de palabras e mofas varias de dubidoso bo gusto, de seguro que, ó longo do mundo mundial, Phallus impudicus se leva a palma. De lonxe. Non, xa sabedes que nós somos moi serios e nunca caeriamos na vulgaridade, así que non faremos leña do phallus caído. A "pirola desvergoñada", que sería unha traducción literal do nome científico deste fungo, Phallus impudicus, debe o seu nome a... bueno, non tedes máis que mirar as imaxes, que falan por si soas.

Pero a súa forma non é a única característica que chama a atención neste cogomelo: o seu nauseabundo cheiro fai que moitas veces, ante a súa proximidade, vexamos ós nosos acompañantes de saída mirar pra os pes e preguntarse: ¿alguén pisou merda? Este cheiro característico se debe a unha inxeniosa técnica de dispersión de esporas ó estilo de Clathrus ruber: imitan en certa maneira ás flores, pero cambiando a promesa de doces néctares pola de carne putrefacta para atraer ós insectos.

Pero deixemos de adiantar cousas deste interesante cogomelo para ir ó gran. Todo ó seu tempo. Botemos primeiro unha ollada ás imaxes e descripción que vos temos preparados e mergullémonos de cheo no fascinante mundo dos phallus. Click en "ler máis" abaixo, e adiante, estás na túa casa...

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: De novo presenta forma de ovo cun cordón miceliar rizomorfo na base e un tamano de 3-6 cm de diámetro. Exoperidio branco e liso. Nun corte lonxitudinal apréciase un peridio mucilaxinoso de cor ocre amarelada, de 3-4 mm de espesor, que rodea unha gleba verdosa, estando na parte central o receptáculo oco e de cor branca. Para ilustrar millor esta descripción, vos adxuntamos as imaxes de dous coll... ovos de Phallus impudicus, ó natural e nun corte transversal cas principáis partes sinaladas para facilitar unha millor comprensión da descripción.

Ó madurar ábrese polo ápice e emerxe un pé branco, oco, longo e cilíndrico, de 10-20 cm de alto e 2-3 cm de ancho e coa superficie cuberta de poros. Na parte superior ten un sombreiro cónico con numerosos alveolos (ver imaxe de abaixo) e un orificio no ápice.

Gleba: Alóxase nos alvéolos, é delicuescente e de cor verde oscura. Olor nauseabundo que atrae as moscas, responsables de esparexar as esporas. Cando desaparece a gleba , todo o cogomelo presenta unha cor branca, como podedes observar na imaxe da esquerda, onde se aprecian os alvéolos ben limpos mentres as últimas moscas en chegar ó banquete dan conta do pouco que queda que chuchar.

Hábitat: Crecen bosques de coníferas e frondosas, piñeirais areosos e chans con abundantes restos leñosos; tamén frecuentes en parques e xardíns. Individuos illados ou en grupos numerosos. Primavera e outono, frecuente en toda Galicia. Aquí, no Barbanza, nos resistimos a calificalo como frecuente. Sí que se pode ver, pero non na abundancia de outras zonas da nosa comunidade. De feito as fotografías que ilustran o artigo nos chegan dende Sigüeiro, onde si é un cogomelo que aparece con relativa facilidade.

Observacións: Aínda que o apetito é o último que este cogomelo abre, non vos sorprendades se vos digo que Phallus impudicus é comestible. Eso si, de novo cando aínda se presenta en forma de ovo e retirando o peridio mucilaxinoso. En Francia e algunhas partes de Alemania se come cru; os alemáns incluso o pican para incorporalo como ingredinte en salchichas. Salchichas de phallus, e valla a redundancia. Algún día lle botaremos peito ó asunto e xa vos contaremos...

I é que o arume que desprende este cogomelo é cousa fina. E así debe ser para maximizar a efectividade na dispersión das súas esporas. O cheiro a carne putrefacra atrae moscas e outros insectos que, en contacto ca gleba, impregnan as súas patas cas esporas do cogomelo que máis tarde axudará a esparexar no seu ir e vir polo monte adiante.

Ademáis do cheiro nauseabundo, Phallus impudicus e especies próximas teñen unha habilidade digna de comentar: son capaces de medrar ata acadar a súa madurez en 6-8 horas, dende que rompe a "casca" do ovo. Para ilustrar esta capacidade de crecemento, imos a mostrarvos un video (á dereita) onde poderemos ver 3 horas de crecemento comprimidas en 17 segundos. Todo un portento de rapidez... ¿Viagra quizáis?

No eido das confusións existe un cogomelo que se pode facer pasar moi doadamente por Phallus impudicus, Phallus hadriani, máis raro de atopar en Galicia, que macroscópicamente apenas se diferencia a non ser pola coloración rosada-violácea dos seus ovos que evita o erro. Moito máis rara, pero non descartable, sería a confusión con Morchella esculenta ou conica, pero só cando a gleba de Phallus impudicus xa desapareceu e os alveolos aparecen limpos como nunha das imaxes deste artigo; neste estado o seteiro pouco experimentado podería chegar a caer no erro... ata que se achegase a cheiralo, claro.

Como vedes un sorprendente cogomelo doado de identificar, que sempre nos avisa co seu nauseabundo berro da sua presencia a varios metros, cheo de curiosidades e moi "fotoxénico". De seguro que non olvidaredes facilmente o seu olor e ideal para facer chistes porcos cando ides cos amigos á procura de cogomelos. Ademáis é comestible (ejem...), ¿qué máis lle podemos pedir a este carallo de seta?

Nos despedimos por hoxe non sen antes emplazarvos aquí para próximas entregas que nos levarán a coñecer nas próximas semanas novos cogomelos, publicacións, e estudos do máis interesantes relacionados co fascinante Reino Fungi. Aquí vos esperamos, coma sempre, refungando cando hai tempo e motivos.

¡Novo cogomelo dende Colorado!

2011-05-20T03:29:00.000-07:00

Fotografía: Dr. Marc Donsky/University of Denver

En 2009, durante unha saída destinada á catalogación da biodiversidade na área natural de Soapstone Pririe, preto de Forth Collins, no estado de Colorado (EE.UU), unha das especies recollidas acabou no herbario dos Xardíns Botánicos de Denver clasificada temporalmente dentro do xénero amanita. Aquel equipo de micólogos estaba composto por Jack Jones, Ed Lubow, Marc Donsky, Nora Jones and Rob Hallock.

Xa no herbario, os científicos que estudaron o material se atoparon cunha sorpresa: as esporas de aquel especímen non coincidían co xénero amanita. É enton cando Vera Evenson, encargada do Sam Mitchel Herbarium of Fungi nos Xardines Botánicos de Denver, e o Dr. Bradley Kropp do Intermountain Herbarium da Universidade Estatal de Utha se poñen mans á obra para identificar aquel curioso cogomelo con aspecto de amanita. Ante as dificultades para encadrar nalgún xénero coñecido a especie atopada, recurren ó Dr. Timothy Baroni, un prestixioso xenetista experto en fungos da Universidade Estatal de Nova York. É él quen acabaría desvelando o misterio ó atopar unha coincidencia xenética cun xénero moi inusual: Smithiomyces.

Ata agora tan só se coñecían dúas especies deste xénero no mundo (Smithiomyces mexicanus e Smythiomyces lanosofarinosus); orixinario de zonas tropicáis, atópase en lugares como México, Brasil e Florida. Agora haberá que sumarlle esta nova especie que será presentada este agosto na reunión da Asociación Micolóxica Americana en Fairbanks, Alaska, co nome de Smithiomyces crocodilinus.

Oitro ajachado que sae á luz froito do bo facer e traballo de campo dun grupo de micólogos. Noraboa ós seus descubridores. Good work!

Por certo, xa que a cousa ven de EE.UU., imos aproveitar para mandar un saúdo a un amigo que nos visita dende alí... Hi Mountain View!

¡Trufas brancas en Sierra Nevada...! ¿Ou non?

2011-05-02T01:04:00.000-07:00

ACTUALIZADO: Gracias ós amigos micólogos Cristovo Ruíz Leivas e Xosé María Costa polas súas imaxes de Astraeus hygrometricus (de agora en diante, Tuber serranevadensis) que nos enviaron para ilustrar millor o noso artigo.

Ajarrade os machos (as féminas asíduas á páxina, por favor, apretade o sostén, que veñen curvas). O vídeo que ides a ver hoxe é todo un exemplo do que pode acarrexar subir ó monte con demasiada "alegría" de coñecementos. Trátase dun fragmento do programa Andalucía Directo, de Canal Sur, no que o experto en "trufas" Felipe López Raya, coñecido como o ‘Marqués de la Malafollá’, nos regala con unha clase maxistral de recollida deste manxar no fermoso paraxe andaluz de Serra Nevada. Primeiro o vídeo, logo comentamos a xogada que non ten que envidiar a ningunha das de Messi... Óllo á trufa branca!

¿Alguén veu algo raro? "¿Por qué se llama blanca si no es blanca?", di o sagaz reporteiro, que parece que sí. "¡Esto parece una castaña!" Esperade que me seque un pouquiño as lágrimas, que así non podo seguir escribindo... Ufff, xa. Agora, facede click AQUÍ para botar un ollo ó aspecto dunha trufa branca (Tuber magnatum) de verdade, por dentro e por fora. ¿Listo?

¿Quén non pagaría cincuenta machacantes por comerse un "delicioso" peido de lobo confitado? Claro está o feito de que ata Stevie Wonder se decataría que o que o noso amigo recolecta, cociña e vende, está moi lonxe de asemellarse sequera a unha trufa, e menos branca. O motivo, claro, é que NON é unha trufa. Se trata sen dúbida de dous exemplares inmaduros de algún gasteral, moi probablemente do xénero Astraeus (con bastantes papeletas, un hygrometricus, aínda que habería que velo completamente maduro). A capa exterior, o exoperidio, duro e de aspecto de coiro é típico deste xénero (de ahí o aspecto de castaña). Ó cortalo, deixa ó descuberto o endoperidio, branquecino cando novo, que é a capa interior deste cogomelo que garda as espóras (que cómo podemos ver cando o corta ademáis, xa están bastante maduras). Na didáctica imaxe de Cristovo, quen tamén nos comparte as súas sospeitas de que a "trufa" puidera tratarse de Myriostoma coliforme, arriba á esquerda, vese perfectamente o interior da "trufa" e as distintas capas, así como a masa das esporas. Pola nosa banda, aquí en Refungando, xa falamos deste fungo, botade un ollo.

Para ilustrar todavía máis o asunto, na fermosa imaxe que nos envía o amigo Costa, vemos tres exemplares de Astraeus en tres estadios de desenrolo: pechado á dereita en estado "trufil", maduro no centro e a medio abrir á esquerda.

En fin, amigos, unha proba máis de que hai que ter un extremo coidado en quen depositamos a nosa confianza cando de cogomelos se trata, e de que pulula polo mundo adiante MOITA xente que pensa que sabe de cogomelos e que realmente coñoce o mesmo dos nosos amigos que da física cuántica. Por oitro lado, tirón de orellas novamente ós medios de comunicación pola súa deficiente labor no traballo de documentación á hora de informar á xente nesto da micoloxía porque, amigo reporteiro, se unha trufa branca parece unha castaña, escribir en Google "trufa branca" e botar un ollo non costa un carallo. Anos de periodismo, ¿para isto?

¿Cánta xente despois de ver esta reportaxe non iría correndo a probar esta ambrosía? ¿Quitará o noso amigo ó cociñalo o correoso exoperidio ou haberá que roelo como sola de zapato? ¿Qué tal estará a fina textura da masa esporal na boca ó masticalo? Hmmm...

As respostas a todas estas preguntas, en Serra Nevada, por tan só 50 €. Mamma mía...

P.D.: Gracias a José Manuel Castro Marcote polo chivatazo e as risas, tan necesarias nestes tempos.

Rickenella Piquiniana, unha especie nova descuberta en Ribeira de Piquín (Lugo)

2011-04-14T03:13:00.000-07:00

Fotografía: Jaime Blanco Dios

Fumata branca... ¡Habemus fungus! Esas preciosas "brancas damiselas" que vedes na imaxe retozando entre brións, son as nosas protagonistas de hoxe. Representan un pasiño máis dado na inconmensurable tarefa de coñecer e comprender a riquísima micodiversidade da nosa terra. Jaime Blanco Dios, o "descubridor de setas ignoradas" volveuno facer, desta vez, dando a coñecer o primeiro novo fungo para a ciencia achado na provincia de Lugo. Bautizado Rickenella Piquiniana, o epíteto fai referencia á localidade na que foi atopado, Ribeira de Piquín (en concreto nas ribeiras do río Eo, en Santalla).

A nova especie foi achada xa hai algúns anos, pero é agora despois do seu completo estudo e comparación con especies próximas que sairá á luz publicada en breve no Boletín da Sociedade Micolóxica de Francia (Bull. Soc. Mycol. France).

Vos contamos algunha cousiña deste novo cogomelo. Rickenella Piquiniana caracterizase macroscópicamente polo seu pequeno tamano, pola presencia de píleo (o sombreiro) de cor branca uniforme (ás veces uniformemente crema), xogando co gris-crema ou crema-ocre no centro e branco-grisáceo no resto da superficie do sombreiro, estipe de cor branca ou branco-grisáceo e carne branquecina con olor agradable e sabor algo amargo. Trátase dunha especie onde predomina a cor branca e que vive asociada ós brións e que pasa a engrosar o catálogo de especies de fungos coñecidas nos últimos anos en Galicia. O oitro catálogo, o das especies en perigo, nunca o queremos ver medrar.

Hai moito traballo que facer. Do millón a millón e medio de especies de fungos que se estima existen, tan só hai descritas unhas 80.000. Moitos fungos esperan tranquilamente, baixo os nosos pés, atopar un sitio en guías e manuáis. Dende Refungando vaia pois, a nosa noraboa a Jaime Blanco polo descubrimento... e que sexan moitos máis.

Catro novas especies de Ophiocordyceps saen á luz dende a Amazonia brasileira

2011-04-14T02:23:00.000-07:00

Fonte: National Geographic
Fotografía: Ophiocordyceps camponoti-balzani, David Hughes

Desta vez o esceario foi o bosque tropical atlántico amazónico, na rexión sureste (Zona da Mata) do estado de Minas Gerais, Brasil. O grupo liderado polo entomólogo David Hughes, da Universidade de Penn State, no seu estudio do complexo de especies asociadas a Ophiocordyceps unilateralis s.l. (anteriormente, Cordyceps unilateralis) foi quen de describir catro novas especies deste xénero nun artigo publicado este pasado 2 de Marzo de 2011 na revista PloS ONE (click para ler o artigo orixinal, con máis imaxes e microscopía de cada unha das novas especies).

Lembremos que este grupo de fungos, Cordyceps e Ophiocordyceps, son parásitos específicos de distintas especies de insectos e incluso doitros cogomelos (coma Cordyceps capitata, que parasita a Elaphomyces granulaus). Como xa vimos hai tempo nun video, algúns destes fungos teñen a habilidade de modificar o comportamento da súa víctima (como os protagonistas de hoxe), transformándoa nun zombie sen vontade, impulsada polo propio fungo instalado no seu cerebro a trepar máis e máis alto, para finalmente aferrarse cas mandíbulas a calquera folla ou pequena rama para morrer nuha posición elevada que permita unha maior dispersión das esporas do fungo cando o corpo frutífero deste se desenrole. Toda unha mostra de adaptación evolutiva do máis incrible.

Estes novos fungos son, coma Ophiocordyceps unilateralis, parásitos de formigas da tribu Camponoti, e foron nomeados segundo a especie en concreto á que atacan. Desta forma, o fungo que parasita á formiga da imaxe, unha Camponoti Balzani, foi bautizado coma Ophiocordyceps camponoti-balzani; igualmente ocorre con Ophiocordyceps camponoti-rufipedis, Ophiocordyceps camponoti-melanotici e Ophiocordyceps camponoti-novogradensis.

No artigo de National Geographic, tedes unha completa galería de imaxes de todas estas especies, algunhas realmente fermosas á vez que inquedantes; estes fungos son auténticos artístas na preparación de cadáveres. ¡Non volas perdades!

"Los Hongos en Extremadura": libro en PDF para descargar online

2011-04-07T08:59:00.000-07:00

Hoxe poñemos á vosa disposición para descargar online este libro editado pola Xunta de Extremadura e a Consellería de Agricultura e Medio Ambiente en formato PDF, Los Hongos de Extremadura. O libro en cuestión está dispoñible para a súa descarga AQUÍ.

Non se trata de un manual de cogomelos ó uso, con macroscopía e fichas e descripcións de diversos cogomelos, se non que o libro trata, a través das súas 279 páxinas, do mundo dos fungos en tódalas súas vertentes, especialmente enfocado na xeografía extremeña.

¿Qué nos podemos atopar entón?

O libro está dividido en distintos capítulos que tratan tódolos paus do tema micolóxico: etnomicoloxía, hábitats, intoxicacións, micorrizas, mixomicetos, gastronomía, fungos hipoxeos, fungos psicoactivos, micosis animáis, etc, etc.

Tódolos teman estan tratados en profundidade, aderezados con boas fotografías, gráficas e debuxos, todo elo como comentamos antes, enfocado á micoloxía extremeña, pero que, pola universalidade de conceptos e datos manexados, non lle fai perder un ápice de interese para amantes da micoloxía doutras partes.

Imprescindible, sobre todo polo seu precio.

Refungando vos invita a unha saída virtual á procura de corros de bruxas

2011-04-07T04:26:00.000-07:00

Ah, os fungos. Eses incansables debuxantes de círculos na herba, enxeñeiros de prados e camiños. Neste artigo imos a propoñervos que nos acompañedes ó campo. Hoxe iremos á procura de corros de bruxa. Nun principio íbamos a facer un artigo ó uso aderezado con imaxes dos corros máis impresionantes da zona que visitaremos, pero a cantidade, formas e os tamanos que chegan a acadar son tan abrumadores nesta paraxe, que pensamos que qué millor que os descubrades vos mesmos. Vos aseguramos que nunca vístedes prados con tantas destas formacións en ningún oitro lugar. Lamentablemente descoñecemos as especies que os forman, pero tranquilos, todo se andará... é cuestión de "fuchicar" un pouco máis.

O sitio en cuestión situase no Reino Unido, preto de Cheltenham, en Gloucestershire. Cleeve Common é unha das maiores áreas de pradeiras virxes do país, o cal explica perfectamente os tamanos e concentración destas formacións. Se a esto sumamos un terreo calizo e abundancia de gando na zona, co aporte de nutritivas bostas que conleva, temos tódolos ingredintes para o paraíso dos fungos saprófitos.

Así que o que vos propoñemos e levarvos a unha saída con nós, pero virtualmente, claro, utilizando a utilísima ferramenta de Goggle Google Earth (descarga gratuita aquí, faravos falla). Con este programa que xa moitos coñeceredes xa instalado, non tedes máis que descargar este archivo e abrilo co Google Earth: automáticamente levaravos voando ó lugar de búsqueda, que veredes delimitado por unha liña verde como vedes na imaxe da esquerda. É nesta área na que andaremos á procura de corros de bruxa.

Ademáis imos lanzar un pequeno reto a modo de xogo. É sinxelo: a ver quen atopa o corro de bruxas máis grande da zona. O único que vos pedimos é que o corro esté completo a lo menos nun 50%, para poder medir o diámetro aproximado. Podedes apuntar nos comentarios deste artigo a medida e posición do voso corro ( a posición é o conxunto de números e letras da parte de abaixo da ventá de Google Earth con este aspecto: 51º55'77-51" N 1º59'41.84" O; a posición marcada é sempre a do cursor dor rato). Así dentro dun tempo actualizaremos esta entrada cas imaxes dos corros máis espectaculares que atopedes. ¿Vos animades?

En fin, amigos, boa saída por Cleeve Common, xa nos contaredes como vos foi a caza.

Algúns consellos no uso de Google Earth

Na parte superior da ventá desta aplicación, tedes unha barra de ferramentas con dúas delas especialmente útiles para a búsqueda virtual de corros de bruxa. A regla, que nos permitirá medir distancias entre dous puntos en distintas unidades, e o reloxo, que nos permitirá viaxar no tempo entre as distintas tomas aéreas que Google Earth dispoña na súa base de datos do lugar en cuestión. Segundo a data na que a fotografía fora tomada, os corros serán máis ou menos visibles, así que xogando con esta opción, poderemos ver millor os anéis nuha ou noutra data, a parte de permitirvos observar o seu crecemento entre os intervalos das fotografías.

Nota: Na zona de búsqueda hai un campo de golf, máis ben contra a parte de arriba, ¡non confundades os corros cos green do campo!

¿Boletus junquilleus?

2011-03-28T10:40:00.000-07:00

Probablemente dos achados máis interesantes por parte de Refungando este pasado outono, fose este cogomelo que estades a contemplar. Foi o noso socio Fernando Quintela quen atopou este exemplar preto de Sigüeiro, e a quen debemos esta instantánea.

O fermoso colorido deste cogomelo chamou a súa atención, pero non lle dou máis importancia e despois de fotografialo deixou estar a cousa, ata que semanas despois, nunha das saídas organizadas pola asociación, nos amosou a imaxe deste fermoso boletus.

A conto é que logo de bucear un pouco na bibliografía, non había moitos cogomelos que se axustaran á descripción macroscópica; de feito, a ausencia de retículo no pé apuntaba a un só cogomelo moi raro e pouco frecuente: Boletus junquilleus.

Decidimos pois consultar a Jaime Blanco e enviarlle as imaxes. Efectivamente, parecía Boletus junquilleus. Aínda máis, foi así como nos enteramos de que tan só existe unha cita para Galicia deste fungo, precisamente da man de Jaime. O caso é que sen material que estudar, tan só con unha fotografía na man, é canto menos aventurado facer unha identificación, así que o deixaremos provisionalmente no limbo dos CSI (Cogomelos Sen Identificar). Por suposto, estaremos atentos este ano por se volve a aparecer e xa veremos que ocorre. Mentres tanto, vos deixamos con esta preciosa rareza.

¿Qué vos parece? ¿Apostamos por Boletus junquilleus?

Sumérxete da man de Óscar Requejo na riqueza micolóxica do río Caselas

2011-03-22T04:34:00.000-07:00

Oscar Requejo Martínez nos achega á nosa casa toda a biodiversidade fúnxica e o suave murmurio do río Caselas nunha nova publicación micolóxica made in Galicia co obxetivo de dar a coñecer e revalorizar a incrible riqueza deste ecosistema. Todo isto condensado nunha guía, a "Guía Micolóxica do río Caselas", que nos invita a percorrer este fermoso paraxe natural a través dun cento de cogomelos que se poden atopar nas beiras deste río e os seus afluentes ó longo do seu cauce dende o seu nacemento no concello de Ponteareas, pasando por Salceda de Caselas e Salvaterra de Miño ata que finalmente se une ó río Miño no concello de Tui.

Prologado por un dos referentes da micoloxía galega, Marisa Castro, na obra de Requejo tamén aportaron o seu grao de area xente como José Ramón Pato, Antonio Prunell, Pablo Veiga, Julián Alonso ou Jaime Blanco. Todo un luxo de colaboradores.

Nesta guía atoparemos tamén pequenas xoias, raros e curiosos cogomelos como Arrhenia retiruga, Entoloma euchroum (citados polo autor por vez primeira para Galicia) ou Agaricus heinemannianus.

En resumo, unha guía asequible para tódolos niveis, con boas fotografías, interesantes curiosidades dalgúns cogomelos e que nos leva a coñecer unha fermosa paisaxe xunto cos fungos que a habitan, todo elo misturado co mimo e agarimo posto polo autor ó dar a luz esta obra. Un perfecto complemento en torno á riqueza fúnxica dos bosques de ribeira galegos en xeral, e da zona de Salceda de Caselas en particular, para calqueira biblioteca micolóxica.

Vos deixamos antes de partir con algunhas fotografías do lugar, cortesía de Óscar Requejo, para todos vos (os fermosos cogomelos son Leucocoprinus cretaceus) ...

¿Alguén lle tomou a matrícula a ese paraugas?

2011-03-22T03:05:00.001-07:00

Ós que nos gusta esto de gastar botas pateando monte e desfrutando dos cogomelos, non se nos escapa que en ocasións, e debido a unhas extraordinarias condicións durante o seu crecemento, algúns cogomelos poden medrar moito por encima da media da súa especie. Neste video poderedes observar un destes casos.

Se algunha vez vos preguntástedes que aspecto tería unha Amanita muscaria ata as escamas de anabolizantes e esteroides (ó estilo de Silvester Stallone na última película de Rocky), e aquí a resposta. A regla utilizada para medir o sombreiro probablemente esté en pulgadas, así que o tamano do amigo anda sobre os 30 cm de diámetro. Case nada. Persoalmente, nunca vin nada nin parecido, e iso que nos temos atopado con muscarias ben robustas.

Aproveitamos, para quen non tivese ocasión de desfrutalo, para recomendarvos un video time-lapse do crecemento deste cogomelo que tamén apareceu nesta web no seguinte enlace:

http://refungando.blogspot.com/2009/02/video-del-desarrollo-de-amanita.html

Nota: ¿Non vos parece que ó principio do video o amigo da cámara non ten moi claro a onde enfocar? Ejem...

Unha estrela mourada entre piñeiros: Sarcosphaera coronaria

2011-03-17T12:14:00.000-07:00

Sinónimo: Sarcosphaera crassa
Galego: Cunco
Castelán: Peziza estrellada

Cando levas algún tempo buscando unha especie en concreto, atopas unha especial satisfacción cando finalmente chega o momento esperado, cando te atopas cara a cara co obxeto do teu desexo. É una mistura de agrademento á deusa fortuna e excitación que che recorre nun segundo a columna: ó fin, eiquí está este carallo.

E precisamente iso nos pasou hai un mes atrás. Sabiamos que pola zona costeira do Barbanza, pragada de piñeirais dunares e hábitat ideal para este fungo, había de estar esperando por nos o curioso ascomiceto de fermosos tons violetas que vedes na imaxe de arriba. Foi con motivo dunha saída conxunta entre os amigos do Grupo Micolóxico Galego e Refungando no entorno da praia do Vilar, no Parque Natural das Dunas de Corrubedo, que finalmente puidemos observar esta especie. A pesares das innumerables veces que temos visitado a zona, foi agora cando finalmente se nos apareceu; numerosos grupos asomaban entre acículas dos piñeiros en diversos estadios de madurez. Como a Santa Compaña, son os cogomelos os que elixen cando e a quen aparecerse.

Sarcosphaera coronaria, fungo saprófito e semihipoxeo (medra medio soterrad0, como veremos máis adiante), pode regalarnos fermosas composicións, sobre todo cando medran varios exemplares moi xuntos, pois ó medrar e romper as paredes dalgún deles pola presión do veciño, adoptan curiosas formas como poderede ver na terceira imaxe deste artigo, na que os carpóforos apretuxados semellan unha rosa. Sen embargo, a forma máis común na que os atoparemos é a que observades na imaxe principal, con forma de ola cos bordes reventados despois de facer un cocido de lacón con TNT.

Agora é tempo de compartir con vos este delicioso cogomelo, botando novamente man do imprescindible Cogomelos de Galicia (do que pronto pode haber nova edición; atentos ás súas pantallas nesta rincón da blogosfera!) e comentado por Refungando.

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: 4-12 cm de diámetro. Ó principio enterrado, en forma de esfera abrancazada, globoso e oco. Na imaxe da dereita tedes dous exemplares todavía novos asomando entre o chan Ó madurar sae á superficie e vai abríndose en forma de estrela, con 5-10 lóbulos triangulares, permitindo a liberación das esporas (a cara fértil é a superficie interior).

A superficie interior, himenio, é de cor abrancazada ou lila ó principio (ver carpóforo aberto da imaxe da dereita) e despois violeta ou parda violácea. A superficie exterior é branca sucia, debido precisamente ó seu crecemento semihipoxeo que fai que incluso os exemplares máis maduros permanezan todavía algo cubertos de terra. Sen pé.

Carne: Espesa, grosa e fráxil (a pesares do grosor da carne é moi sinxelo que se nos rompa o cogomelo ó manipulalo, incluso tendo especial coidado na operación), de cor branca e violácea na beira. Sen olor apreciable e de sabor desagradable.

Hábitat: Frutifica en bosques de coníferas de terresos areosos e calcarios, máis rara en frondosas. De finais de inverno a primavera. Rara pero localmente abundante.

Observacións: Moi tóxica en cru, pois contén substancias hemolíticas (que destruen os glóbulos vermellos). De sospeitada toxicidade incluso cociñada, a lo menos para algunhas persoas. Para admirar, non para comer.

Polo seu tamano, carnosidade característica e coloración, é pouco probable que se poidan dar confusións con oitras especies similares. O grosor da súa carne o diferencia claramente das pezizas, cas que comparte familia, a pezizaceae.
Existe unha variedade completamente branca, debido ó cal poderiamos confundila con algunha especie do xénero geopora, de himenio branco tamén, nunca mourado, pero moito máis pequenas e ca superficie exterior recuberta de minúsculos peliños que lle dan un aspecto afeltrado.

Fermoso, invernal e sinxelo de identificar, ¿qué máis se pode pedir? Por hoxe xa vos deixamos, pero volveremos moi pronto. A Sarcosphaera coronaria aínda estaredes a tempo de atopala cas próximas chuvias, así que xa estades avisados. Nós, mentres esperamos a inminente primavera, seguiremos buscando ós últimos cogomelos que o inverno nos deixará para levárvolos á casa dende Refungando.

Unha nova cita micolóxica nas illas de Sálvora e Ons

2011-03-01T10:38:00.000-08:00

Fotografía: Amancio Castro (Illa de Sálvora)

Preto, moi preto de nós. Se a anterior cita que comentábamos fai nada sobre Gyromitra Newirthi nos levaba á outra punta da península, preto de Córdoba, desta vez imos quedarnos moi preto da casa, a cabalo entre dúas rías, a de Arousa e a de Vigo, entre a illa de Ons e a de Sálvora, nun marco natural de incrible beleza.

Se trata desta vez de dúas citas froito do traballo de catalogación no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Jaime Blanco Dios de Myriostoma coliforme, unha especie incluida na lista de especies europeas en perigo de extinción, e primeiras cita para Galicia deste fungo de morfoloxía única. Estas citas foron publicadas no último número da revista do Grupo Micolóxico Galego, Mikes (vol. 12).

Así que imos a aproveitar a feliz ocasión para ollar a descripción de tan particular e rarísimo cogomelo que de seguro, se chegara a ocasión, non habiamos de confundir na identificación. Hoxe non tedes queixa. Fai click abaixo en ler máis para ler o resto do artigo...

DESCRIPCIÓN

NOTA: Debido a que os exemplares da imaxe da fotografía están un pouco maduros de máis, imos incluir esta imaxe dun cogomelo no seu estado ideal extraída do libro "Guía de los hongos de la Península Ibérica, Europa y Norte de África", de Régis Courtecuisse e Bernard Duhem, para ilustrar millor o artigo. As anotacións son engadidos de Refungando para que poidades seguir a descripción deste "extraterrestre" máis doadamente.

Corpo frutífero: 4-7 cm de diámetro, máis ou menos esférico e abrancazado de xove. Exoperidio (capa exterior que recobre a gleba dos gasteromicetes) que se abre en forma de estrela, con 7-9 brazos parduscos ou abrancazados, acadando neste estadio entre 8 e 17 cm de diámetro.

Endoperidio esférico, algo aplanado, de 2,5-6 cm de diámetro, primeiramente ca superficie lisa, branca prateada que despóis é parda a causa do depósito das esporas, con 7-30 estomas e coa base suxeita ó exoperidio por 5-11 pequenas columnas, de 3-5 mm de longo.

Gleba: Branca cando é novo, parda ó madurar.

Hábitat: Monte baixo, bosques claros, sobre chans areosos. Saprófito. Moi raro. Recomendamos no recollelo se se atopa polo seu status de especie en perigo de extinción.

Observacións: Myriostoma coliforme é a única especie do seu xénero, aquí non hai confusión posible. O seus múltiples estomas e a curiosa culumnata entre peridios fan del un cogomelo único.

Este fungo está incluido na lista de macromicetos en perigo de extinción en Europa. Creíase exitinto ata fai pouco en Gran Bretaña, onde foi descuberto e de onde desapareceu a fináis do século XIX. De feito, o último exemplar atopado no país foi recolectado en 1880 en Norfolk e tiveron que pasar máis de 120 anos para que en 2006, afortunadamente, aparecese de novo esta especie nas illas británicas, en Suffolk.

Estamos demasiado acostumados a ler novas de incorporación de cada vez máis especies, non só de fungos, ós catálogos e listas que apuntan á extinción, polo que novas deste tipo, tanto as citas como o redescobrento en Gran Bretaña, son unha pequena brisa (non chegan a soplo, lamentabemente) de aire fresco no negro panorama da biodiversidade mundial. Felecitémonos pois polas boas novas e, por suposto, ós que as fixeron posibles co seu traballo.

Vémonos nuns días, por aquí, refungando coma sempre. ¡Saúdos!

Hellvella macropus

2011-02-16T03:22:00.000-08:00

Antes de nada, pedirvos desculpas pola tardanza en publicar, pero non sempre ten un todo o tempo que quixera para dedicarlle ós artigos. Estes días, recuperaremos o tempo perdido. Dito o cal... ó allo, que está a ser un inverno micolóxico moi interesante e temos moitas cousas que ver.

A pesares do frío e da pouca humidade deste inverno sempre é bo momento para atoparse con interesantes cogomelos, por Tutatis que sí. Como é o caso que nos ocupa hoxe, Helvella macropus.

Persoalmente atopo o xénero helvella especialmente fermoso, supoño que en parte debido a que sempre me trae á cabeza a figuras saídas dun cadro abastracto ou surrealista; cada unha delas é unha obra distinta saída dos pinceis da natureza. Se a Dalí lle houbese dado por pintar cogomelos, pintaría helvellas.

Helvella macropus non é un cogomelo que se deixe ver moito pola nosa zona (Barbanza), aínda que neso tamén influe o seu pequeno tamano e a súa predilección por solos ricos en abundante materia vexetal en decomposición, que lle proporcionan unha fantástica camuflaxe combinados coa súa cor pouco chamativa e o ocultan á vista.

Para este ascomiceto, sinxelo de encadrar en xénero, non tanto de identificar coma especie pola seu gran parecido con oitras pequenas helvellas aterciopeladas, habemos de botar man de microscopio para asegurarnos na súa identificación. Eche o que hay, non sempre (de feito, case que nunca) imos poder identificar un cogomelo apoiándonos únicamente na macroscopía, aínda que nos sempre tentamos traervos cogomelos nos que sea posible. Hoxe non é o caso.

Se nos acompañades ata o final do artigo, imos a ver cales son as características macroscópicas máis destacables desta pequena e aterciopelada helvella, tan so fai click en ler máis...

DESCRIPCIÓN

Sombreiro: 1-5 cm, con forma de copa ou disco, dun gris-parduzco apagado. Superficie superior lisa. Superficie inferior pubescente, cuberta de pequenos peliños ben visibles ca axuda dunha lupa.

Pé: 1-5 cm de longo x 0,5 cm de ancho, pubescente e da misma cor ca parte inferior do sombreiro, liso ou ca idade con un sutil surco intermitente que recorre a lonxitude do pé, deixando pequenas e suaves cavidades; aínda que ás veces a canle se debuxa perfectamente, oitras apenas é percibible, sobre todo en exemplares novos.

Carne: Delgada e elástica, sen olor nen sabor destacables.

Hábitat: Potencialmente saprófito e/ou micorrícico (non está moi claro). En bosques de frondosas ou coníferas con chans ricos en materia vexetal en descomposición.

Observacións: Non comestible. Ó igual que oitras helvellas, contén ácido helvélico, o que a fai tóxica en cru. De todas formas o tamano, cantidade e sabor da carne non fan deste cogomelo un obxetivo a ter en conta para micófagos.

Como xa adiantabamos na introducción, Helvella macropus é sinxela de recoñecer como helvella, non tanto de identificar coma especie. Outras especies de helvellas de case calcadas características macroscópicas (principalmente Helvella villosa, prácticamente indistinguible) fan neste case imprescindible o uso do microscopio para unha identificación fiable ó cento por cento. Neste caso, as características esporas fusiformes (con forma de huso) de Helvella macropus a distinguen doitras compañeiras de xénero similares con esporas cilíndricas. Conclusión: Lamentablemente sen o uso deste instrumento, habemos de poñerlle un signo de interrogación ó lado do noso cogomelo, aínda que a cousa andará, se o voso cogomelo se axusta á descripción, probablemente entre Helvella villosa e macropus.

Nos podemos rematar sen deixar de recomendarvos novamente que vos acheguedes pola costa, onde gran cantidade de interesantes cogomelos pululan entre a area das dunas e piñeirais esperando que os descrubades. É , probablemente, o ecosistema máis interesante e rico do momento micolóxicamente falando, onde atoparedes ademáis con facilidade oitras interesantes helvellas. Unha boa excusa para ir á praia a refungar en inverno.

"Cocinando Setas": Un novo blog para bucear a gusto na micogastronomía

2011-02-10T02:24:00.000-08:00

Da man de Conchi Zúñiga, socia da Xuntanza de Micólogos "Os Cogordos" de Ourense, nos chega este blog dedicado exclusivamente á vertente gastronómico-lúdica da micoloxía. A autora, que se define a sí mesma como cociñeira non experta, nos regala nembargantes con unha colección de receitas que son para quita-lo hipo e facer traballar as gándulas saliváis a full speed. Valla como mostra e botón a imaxe que abre este artigo dun prato de Osobuco á cervexa con cogomelos (neste caso, con Cantharellus tubaeformis). ¿Quén se apunta a rebañar o prato con un bo cacho de pan de Cea? Pra dicirlle que non...

Así que xa sabedes, se queredes aprender novas, orixináis e suculentas formas de preparar cogomelos, este é o voso blog e Conchi a vosa Arguiñana: Cocinando Setas. Micograstronomía para todos, deliciosos pratos para quen se anime a preparalos.

Sacos productores de Pleurotus Citrinopileatus

2011-02-09T03:02:00.001-08:00

Cando chega o verán e as temperaturas son máis benévolas, dende a empresa galega Hifas da Terra nos dan a oportunidade de cultivar na nosa propia casa unha fermosísima variedade de cogomelos: Pleurotus citrinopileatus.

Este fungo é de orixe tropical, de ahí a necesidade das temperaturas estivais, pero o seu cultivo en sacos productores nos dará a oportunidade de disfrutar no noso fogar do crecemento e, por suposto, sabor, dun cogomelo exótico que doitra maneira nos sería imposible. No lo apuntamos para este verán. Mentres, podedes disfrutar do fantástico aspecto do crecemento fasciculado e fermoso colorido desta maravilla amarela neste video...

O humor fúnxico de Davila: Riscos micolóxicos

2011-02-09T02:00:00.000-08:00

Logo da chea de intoxicacións que vivimos o ano pasado (e as que virán o que ven, lembrade isto), non está de máis concienciar un pouco á xente da perigosidade desta actividade. ¿E qué millor que unha viñeta do amigo Davila para tales menesteres? Amigos micófagos, non sexades larpeiros, aplicade a dúbida cartesiana ás vosas recollidas e, en caso da máis mínima vacilación, consoládevos con un bocadillo de chourizo. Ese non falla, seguro.

Cogomelos, vitamina D e raios ultravioleta

2011-02-01T11:27:00.000-08:00

Antes de que vexades o video, un par de cousas: primeiro, o video pertence a unha reportaxe da ABC australiana sobre os cogomelos de cultivo e cómo a exposición a raios ultravioleta incrementa a presencia de vitamina D nos mesmos. Atoparnos este video e as cuestións que nos xurdiron deron pé a este artigo e así vos iredes metendo en materia. E segundo, deixamos a traducción a continuación para logo tratar con máis detalle esta curiosa cuestión da vitamina D, os cogomelos, e os raios uva.... ¿Parécevos? ¡Pois adiante video! (Click en ler máis para ver o artigo completo)

Traducción

Kirsty Bennett, periodista: Parece unha escea dunha película de ciencia ficción!

Doug Schirripa, Adelaide Mushrooms: Como podes comprobar é todo alta tecnoloxía, podes ver mirando para o corredor central que temos 30 cuartos en ambos os dous lados. Son 265 metros de lonxitude, que é case unha vez e media o MCG.

Kirsty: Pero non vai atopar xogadores footy espreita na escuridade - Son cogomelos! Esta é a segunda maior granxa de cogomelos no país e está a pleno rendemento. Hai ordenadores para controlar a temperatura, a humidade e o rego.

Doug: Os cogomelos son moi temperamentais, un cambio de dous graos pode significar que a colleita podería botarse a perder e non ser viables para o mercado.

Kirsty: Son moi sensibles cando se trata de condicións de crecemento e non precisan de tempo no sol. Porque os cogumelos son un tipo de fungos, que ao contrario queos vexetáis, non precisan de sol para crecer. Pero os investigadores descubriron algúns beneficios de expoñer os cogomelos á luz. Descubriron que expoñer os cogomelos a pulsos de luz ultravioleta aumenta os niveis de Vitamina D.

A vitamina D é importante para os nosos corpos, porque iso nos axuda a absorber o calcio que necesitamos para a saúde dos ósos, músculos e dentes. Hai moi pequenas cantidades de vitamina D en algúns alimentos e bebidas - pero é difícil conseguir todo o que precisa só da súa dieta.

O xeito máis natural para obter vitamina D é do sol. Pero se cree que deste xeito non se está recibindo o suficiente. É un equilibrio moi difícil porque demasiado sol pode aumentar o risco de cancro de pel. Pero algúns investigadores din que a falta de vitamina D pode levar a problemas de saúde en futuras doencias cardíacas.

Entón é ahí onde entra esta nova tecnoloxía. Os investigadores din que a xente só precisan comer tres destes cogumelos novos ao día para obter toda a vitamina D que precise. Tamén din que este fungo en especial (Agaricus bisporus) ten outros beneficios para a saúde como prevención dalgunhas enfermidades.

Os cogomelos enriquecidos con vitamina D cogumelo rico atoparon o seu camiño no mercado dos EEUU, pero non é un superventas.

Greg Seymour, Asociación Australiana produtores de cogumelos: Coido que o xurado está un pouco fóra, porque a poboación ten que entender que precisan para obter vitamina D a partir dunha fonte alimentar. Non vendeu unha enorme cantidade aínda, pero o mercado está evolucionou moito, moi rápido alí.

Kirsty: E non terá que esperar moito tempo para proba-los aquí. Cogomelos embalado con suplemento de Vitamina D vai estar nos estantes de supermercados de Australia a finais deste ano.

Así, mentres que os cogumelos aínda gozarán moito do seu tempo na escuridade, pero terán un brillante despertar antes de chegar ás nosas estanterías.

Agora a cuestión é, ¿qué hay de certo en todo isto? Para iso imos a ir paso por paso repasando algúns conceptos importantes para entender cómo os cogomelos son unha importante fonte de vitamina D e si realmente se pode incrementer o contido desta vitamina expoñendoos a unha fonte de raios ultravioleta. Comecemos entón pola vitamina D...

A vitamina D

Sen entrar en moitos detalles, a vitamina D se encarga no noso organismode regular o paso de calcio ós osos, contribuindo de forma moi importante á formación e mineralización do sistema óseo. A súa carencia pode chegar a provocar raquitismo en nenos e osteomalacia en adultos; no caso de persoas maduras a súa carencia ó longo do tempo se asocia á aparición de osteoporose.

Obtemos a nosa dosis diaria de vitamina D da nosa dieta (leite, queixo, peixes grasos, ovos, cogomelos... Os vexetáis son moi pobres nesta vitamina) e en moita maior medida, pola transformación de colesterol, precursor desta, en vitamina D mediante a exposición ós raios ultravioletas (en cristiano, "tomando o sol").

Existen varias formas desta vitamina, a D2 e D3. A vitamina D2 se obtén pola transformación do ergosterol (presente en vexetáis e cogomelos) mediante a exposición ós raios ultravioleta e a vitamina D3 a partir do colesterol mediante o mesmo proceso. Logo, volvendo ó párrafo anterior, o que obtemos no noso organismo ó toma-lo sol é vitamina D3. Pero, por suposto, a que nos vai a interesar máis hoxe vai a ser a vitamina D2 e o seu precursor, o ergosterol.

Os cogomelos e o ergosterol

O ergosterol é un compoñente importantísimo das membranas celulares dos fungos, cumprindo as mesmas funcións que o colesterol nas membranas celulares animáis, ou sexa, que actúa como andamiaxe das mesmas, dando estabilidade, fluidez e contribuindo á integridade da membrana.
Ademáis disto, e como o colesterol como vimos no párrafo anterior, é un precursor biolóxico, unha provitamina, da vitamina D na que se transforma ó ser exposto os raios ultravioleta. O ergosterol ten, ademáis, propiedades anticanceríxenas.

A súa distribución no carpóforo é variable e depende da especie de cogomelo, pero parece ser que por regla xeral nas lamelas é onde se atopa a concentración máis alta de ergosterol, a lo menos nos agaricais (cogomelos con lamelas) obxeto dos estudos vistos.

Os raios UV e os cogomelos

Chegados a este punto, ¿qué hai de certo entón nas afirmacións dos responsables de Adelaide Mushrooms na reportaxe que acabamos de ver? Recapitulemos. O que temos ata agora como consecuencia do visto é o seguinte: os cogomelos son unha importante fonte potencial de vitamina D. Naqueles cultivados, debido a que normalmente se producen en sitios escuros ou mínimante iluminados, non atopamos prácticamente vitamina D. Nos cogomelos salvaxes atopamos contidos mínimos de vitamina D, xa que normalmente están ben a cuberto baixo a masa arbórea, follas do chan, etc.; as maiores cantidades de vitamina D a atoparíamos nos cogomelos que gustan de prados e campos abertos como, por exemplo, os pertencentes o xénero agaricus, debido á súa maior exposición á luz directa do sol durante o crecemento.

Dito isto, imos ó gran dunha vez. Atopamos diversos estudios que avalan a capacidade de transformación nos cogomelos do ergosterol en Vitamina D. Algúns estaban financiados por empresas como Adelaide Mushrooms, oitros, por fabricantes de bombillas de raios ultravioleta... Os resultados destes estudios polo tanto, imos a colle-los con pinzas. Curiosamente, coma no video, nestes estudos empregan na súa metodoloxía pulsos de luz ultravioleta no canto de exposicións prolongadas. Lóxico se pensamos que o que interesa a estas empresas é que a vitaminización dos cogomelos sexa o máis rápida posible para que o proceso sexa realmente viable económicamente. No resto dos estudos atopados, algúns publicados en revistas con revisión por pares, a exposición dos cogomelos é continua e pode alongarse dende ó redor dos 10 min. ata as dúas horas. Nada de pulsos.

No que si coinciden tódolos estudos é en que a producción de vitamina D é moito maior cando expoñemos os cogomelos cas lamelas cara a luz, que cando expoñemos o sombreiro. No caso do champiñón, como se recolle moi novo e cas lamelas case sen abrir, o cambio de producción non é moito, pero se os laminamos antes da exposición, o conto cambia. No video que nos ocupa vemos que os cogomelos se expoñen co sombreiro cara a luz, e que o tempo de exposición apenas é de dous ou tres segundos. ¿É suficiente isto para enriquecer os cogomelos con vitamina D? Sen estudos máis serios publicados en publicacións con revisión por pares, por aquilo da mínima credibilidade, ímolo dubidar.

E se non vexamos. Nas seguinte gráficas se amosa o contido de ergosterol por especie (na primeira delas), e o contido de vitamina D2 (na segunda) logo de dúas horas de exposición. Os cogomelos obxeto do estudo son Shiitake, Enoki, Button (Agaricus bisporus), Oyster (Pleurotus ostreatus), Abalone (Pleurotus cystidiosus):

¿Qué observamos aquí? O mais iteresante é que o champiñón, co maior contido de ergosterol, debería ser, apriori, o que maior cantidade de vitamina D producira. E sería así de habelo laminado, pero como comentamos antes, o estadio no que se recollen os champiñóns para a súa comercialización fan que as lamelas esten moi pouco expostas á luz ainda que as orientemos cara a ela. As gráficas están sacadas da Tese de Jasinghe Viraj Janakakumara, da Universidade Nacional de Singapur, un completo estudo no que se analizan moitas das variables que inflúen na conversión ergosterol-vitamina D coma, por exemplo, temperatura, humidade, ou parte do cogomelo exposta á luz. Podedes facer click no enlace para descargalo e lelo con calma se queredes profundizar máis.

Na seguinte gráfica do mesmo estudo, podedes ver os contidos de vitamina D2 obtidos segundo as parte irradiadas e o tempo de exposición. A liña azul representa ós cogomelos irradiados por ambas caras, lamelas e sombreiro; a liña amarela representa cogomelos irradiados só nas lamelas e a liña violeta cogomelos irradiados só no sombreiro. Cómo vedes, o óptimo sería irradiar o cogomelo polas dúas caras e ó redor dunha hora en todo caso, a partires da cal o crecemento de vitamina D2 comeza a estancarse. De seren correctos os datos, isto botaría por terra o método empregado no video, xa que as diferencias de producción son considerables.

Conclusións

Sen estudos serios corroborando a eficacia dos pulsos de luz utravioleta na conversión de colesterol a vitamina D2, imos a tomar os resultados de estudos coma este, Post-harvest Vitamin D Enrichment of Fresh Mushroom Robert Beelman and Michael Kalaras con cautela. En todo caso, a metodoloxía utilizada no video non parece a máis adecuada para enriquecer os cogomelos con vitamina D polo xa exposto, e parece máis obedecer a unha estratexia comercial que a un método realmente efectivo de enrequecimento. Estaría ben que alguen lle fixese unha análise a unha bandexa de cogomelos da empresa en cuestión.

En todo caso o que si é certo e que os cogomelos son unha fonte en potencia de vitamina D que non podemos obviar. Podémola atopar nos cogomelos silvestres e nos irradiados comerciáis, que comezan a chegar agora mesmo ós mercados. Está por ver que os procesos empregados sexan, a parte de realmente efectivos, economicamente rentables. Os cogomelos poden ser unha valiosa arma para combatir o déficit desta vitamina en países subdesenrolados, coma complemento na dieta para aqueles que abandoaron os praceres da carne (vexetarianos, vamos), xente maior (con maiores necesidades de vitamina D) ou con problemas de osteoporose, alérxicos ó peixe, etc. Os cogomelos nos ofrecen unha fonte barata e rica de vitamina D de sinxela producción.

E así chegamos ó final. Estaremos atentos de aquí en diante a novos datos sobre o tema para poder ir ampliando información. Non desconectedes. Refungade.

Outras fontes de estudos: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18522400

Primeira cita de Gyromitra Neuwirthi na península, de J.M.C Marcote e J. Gómez

2011-01-30T02:52:00.000-08:00

Tódolos anos se producen novos hachados no campo da micoloxía galega e peninsular, pero poucas veces o cogomelo protagonista da cita é dunha beleza como a de hoxe. Este marabilloso e raro cogomelo que vedes na imaxe, foi atopado en Priego de Córdoba (Córdoba) polos autores da cita José Manuel Castro Marcote e Javier Gómez, e a cita publicada no Boletín Anual da Sociedade Micolóxica de Madrid. Este hachado é, sen dúbida, motivo para terlles unha envexa san ós afecionados andaluces, que agora teñen no seu repertorio micolóxico esta fermosa rareza para poder atoparse e disfrutar nas súas saídas. Noraboa.

E eiquí vos deixamos sen máis prémbulos a descripción deste novo cogomelo documentado na península; con todos vostedes, para todos vos, Gyromitra neuwirthi .

DESCRIPCIÓN (Publicada no Boletín sa Sociedade Micolóxica de Madrid, nº 34- ano 2010)

Corpo fructífero: sombreiro de de 2-3 cm de diám., globoso, lobulado, con ondulacións e pregamentos redondeados pero sen circunvolucións, nunca cerebriforme, ca marxe moi involuta e totalmente libre do pé. En tempo seco o sombreiro se retrae de deixa ver a totalidade do pé, tomando a apariencia dunha especie de boina engurrada e marrón negruzca sobre un estípite totalmente branco. O himenio recobre a superficie superior, seco e de cor marrón negruzco. A superficie inferior é branca e lisa.

Pé: 1-3 x 0,5-1 cm. Cilíndrico ou lixeiramente ensanchado na base, macizo nos exemplares xoves, sempre cheo, coa superficie lisa, nunca costelado e de cor branca.

Carne: Branca e sólida, sen olor nen sabor apreciables.

Hábitat: Fructifica en lugares húmidos, sobre restos vexetáis. Nunha das recolectas aparecía sobre follas de olivo (aquí, acompañado por numerosos exemplares de Morchella deliciosa) e noutra baixo ulmeiros, á beira dun regato.

Non queremos rematar sen agradecerlle a J.M.C Marcote o enviarnos a fotografía que ilustra esta entrada e obsequiarnos cun exemplar do artigo publicado. ¡Graciñas!

Temos xa que deixarvos, non sen antes recomendarvos, ós que o teñades a man, facer algunha saída estas datas a algunha zona dunar ou piñeiral costeiro, por onde agora poderedes atopar cousas moi interesantes, sobre todo entre os ascomicetos. Xa vos amosaremos algunha en próximas entradas. Namentres, estos días, andaremos preto da costa, entre brión e area, refungando, claro.

O nemátodo do piñeiro detectado en Galicia

2011-01-15T03:52:00.000-08:00

A globalización hoxe en día abarca e afecta a moitos eidos distintos no noso planeta, e a natureza non podía escapar a esta tendencia globalizadora. De feito, é quizáis a que máis sufre as consecuencias deste mundo cada vez mási "pequeno". Moitas epecies foráneas acaban chegando ós nosos ecosistemas; algunhas inocuas, oitras, as máis, integradas nun entorno que non está adaptado a elas, e que sufre as desagradables consecuencias da chegada do novo veciño ó barrio.

Bursaphelenchus xylophilus, que así se chama este microscópico verme invasor, chegou infectando madeiras de procedencia asiática a Portugal en 1999. Agora xa está aquí en Galicia e a súa perigosidade faise evidente se temos en conta que é capaz de secar un piñeiro nun tempo record de tres meses.

Nos enteramos da mala nova da man do Grupo Ecoloxista ADENCO, e reproducimos aquí para vos este artigo seu no que nos explican en detalle o problema do nemátodo, a súa orixe e o estado das cousas neste momento. Malas novas para os nosos montes... Haise que poñer as pilas, para non ter que chorar logo. Aínda que, se temos que botar man de antecedentes, por estes lares as cousas soen facerse mal, tarde e cas pilas xa medio gastadas. Esperemos equivocarnos desta vez.

Podedes facer click nas imaxes para agrandalas para ler sen problema este comunicado.

Un curioso cogomelo: Phaeolus schweinitziii

2011-01-13T04:15:00.000-08:00

A primeira descripción dun cogomelo este ano vai a parar a un de formas ben curiosas. O seu aspecto ó longo do proceso de maduración é un dos máis cambiantes que nos podemos atopar: a morfoloxía dun carpóforo novo no ten nada que ver co cogomelo xa maduro, como ides a comprobar; case parecen dous cogomelos distintos. O nome, Phaeolus schweinitzii, retorto como o cogomelo, fai referencia ó oscuro do carpóforo cando está maduro (Paheolus significa "escuro") e o epíteto schweinitzii fai referencia ó seu descubridor, o micólogo estadounidense Lewis David de Schweinitz.

Lembro que a primeira vez que me atopei cun exemplar novo (non se parecía a nada visto nos manuáis), tiven que agardar unha semana para poder velo máis crecido e caer así da burra.

Pero aquí vos traemos a burra completa. Veredes este cogomelo en varios estadios de formación e aprenderedes que é relativamente sinxelo de identificar, ademáis de ser bastante común e frecuente de atopar case que todo o ano. E por suposto, un cogomelo tan curioso, non podía deixar de ter aplicacións curiosas... Pero non adiantemos datos, imos a botar un ollo á descripción comentada deste cogomelo, ¿vos parece? Pois facede click abaixo en ler máis.

DESCRIPCIÓN

Sombreiro: 10-25 cm de diámetro por 2-3 cm de espesor. De forma moi variable e irregular. Cando é moi novo, cilíndrica e globosa e ó desenvolverse vólvese circular ou reniforme (con forma de ril), ao principio convexo e logo embudado, lembrando ás veces polo seu aspecto a unha flor de cor parda avermellada coas beiras amarelas. Cor amarela xofre que vólvese parda ferruxinosa coa idade (fixádevos na diferencia da primeira imaxe, co cogomelo máis maduro, e nesta da esquerda, co cogomelo na "flor da vida") mantendo a marxe sempre máis amarelada (ata que xa está maduro de todo, claro, cando esa coloración desaparece). A cutícula é vellosa, afeltrada e a marxe delgada e lobulada. Na seguinte serie de imaxes de varios exemplares novos, podedes observar a enorme diferencia que existe entre os carpóforos deste fungo segundo a idade; de feito, parece un cogomelo completamente distinto.

Tubos: Curtos na beira e longos preto do pé, decorrentes e de cor amarela, coa idade pasan a parda roña. Poros irregulares e concolores ós tubos.

Pé: Inexistente ou moi curto e espeso.

Carne: De nova e branda, esponxosa, substanciosa e exuda unhas gotiñas de cor ambar. Ó madurar faise suberosa (de consistencia parecida á da casca) e moi lixeira de peso, casi parecen de cartón. Cor amarela azafrán de nova e parda ferruxinosa ó madurar.

Hábitat: Crece en bosques de coníferas, tocos de piñeiro (tamén de eucalipto, como os exemplares da imaxe que abre este artigo) e incluso directamente sobre o humus, englobando herbas e ramiñas no seu desenvolvemento. Podedes ver esta "incorporación" de restos vexetáis nesta imaxe da esquerda ou nas imaxes do cogomelo xoven. O cogomelo medra sen inmutarse "fagocitando" canto atopa. Máis rara é a súa forma parásita, sobre troncos (na base e raíces, máis ben) de piñeiros enfermos. Aparecen exemplares illados e, cando é parásita, en pequenos grupos. Frutifica en verán e podemos atopar esta especie case que todo o ano.

Observacións: Non comestible. Fácil de identificar polas súas formas, cor e hábitat, ainda que cando está crecendo ás veces toma formas estranas e difíciles de distinguir. Se a chegades a identificar, poderedes dicir que coñecedes un xénero enteiro de cogomelos e encher peito, pois esta é a única especie do xénero Phaeolus.

Pero aínda que non dentro da cociña, Phaeolus schweinitzii ten unha interesante aplicación: é unha fonte de tinte natural para tecidos. De feito, os indios americanos xa o utilizaban nas súas vestimentas. ¿Adiviñades que cores podemos obter con él? Exacto: amarelo, dourado, distintos tons de marrón e incluso verde. A imaxe da esquerda podedes ver unha imaxe de Gary Emberger (sacada desta páxina) con mostras dos distintos tons obtidos segundo a sustancia utilizada para fixar o tinte ó tecido.

Curiosamente, non tódolos cogomelos son válidos para facer tintes, Amanita muscaria ou Cantharellus cibarius, por citar dous de vivas cores, non teñen utilidade como fonte de tintes.

Neste enlace á páxina de Tom Volk podedes ver un gnomo feito de la tinguida con colorantes extraídos de diversos fungos: a mochila, o cinto e as botas estan tinguidos con Phaeolus Schweinitzii. Penso que lle vou encargar a esta xente uns bos calzoncillos dourados de la para estos días de frío no monte; o dourado lle senta moi ben ó meu ton de pel. Uns xenuinos gallumbos micolóxicos. En fin,creo que me estou desviando do tema...

Por onde iba... Ah, si, ¿qué vos parece o amigo? A min persoalmente é un cogomelo que me gusta moito fotografiar, moi fermoso de novo e cando todavía non está moi maduro. Por certo, aínda estades a tempo de velo por aquí preto, por exemplo, se queredes ir a tiro fixo, na zona do parque natural de Corrubedo, fixádevos ben nas bases dos piñeiros. ¡E lembrade que o inverno non supón a fin dos cogomelos!

Esto é todo por hoxe.Vémonos máis cedo que tarde, por aquí, coma sempre, en Refungando.

Un schweinitziano saúdo a todos.

O Entoloma máis fermoso do mundo

2011-01-10T07:52:00.000-08:00

Pasada xa a resaca de finde ano, a da noiteboa, a de reis, a... bueno, pasadas estas entrañables festas cheas de amor, boas intencións e opíparas pitanzas, volvemos con vos con un regalo para os ollos que nos trouxeron os reis magos (bueno, en realidade foi o amigo e socio David Ageitos, pero como vale por tres homes...) como é este fermosísimo cogomelo: Entoloma hochstetteri. Un digno fungo para abrir este ano 2011.

Descrito por vez primeira polo micólogo austríaco Erwin Reinchardt en 1886, e nomeada así en honor ó naturalista alemán Ferdinand von Hochstetter, me temo que temo que temos que olvidarnos de atopalo nestas latitudes e conformarnos con desfrutar das súas fotografías. O caso é que esta exótica especie só se atopa na India e Nova Zelanda (lugar no que podemos atopar oitros cogomelos de singular e especial beleza como xa vimos AQUÍ en Refungando). A súa chamativa cor, dese intenso e pouco común azul pitufo, é o principal ingredinte da súa beleza, como podedes comprobar nas imaxes que acompañan esta entrada.

A primeira das fotografías é obra do usuario de flickr little.tomato e , simplemente, o amigo se sae do mapa. Sen palabras. A segunda foi tomada por Ian Dodd (vía Wikipedia) e a terceira, na que apreciamos o sutil do afeltrado da cutícula do sombreiro, de Steve Axford.

Sen dúbida, un dos cogomelos máis fermosos que nos podemos atopar no mundo. ¿Non estades dacordo? Pois todo para vos...

.

¡FELICES FESTAS, ÑUS!

2010-12-23T04:40:00.001-08:00

¿O can "jomitou"?: Mucilago crustacea

2010-12-22T00:35:00.000-08:00

Enlazando co último artigo, que tiña coma protagonista a un mixomiceto, imos a coñecer hoxe precisamente un destes membros do Reino Protista, nun tempo e todavía obxeto de estudo no campo da micoloxía, e que se está a dar estes días moito na nosa zona: Mucilago crustacea. Un aspecto do máis apetitoso, ¿non si? O feito é que a mucosidade do plasmodio (esa especie de moco visguento que se ve ó fondo á esquerda e baixando pola herba abaixo no centro) e as fructificacións deste, con esa forma de pequenas boliñas cando aínda non está maduro de todo, nos poden lembrar á unha posta de ovos de algún animal. Pero o certo é que baixo esta a cuberta branquecina, se atopa o peridio que garda as valiosas esporas deste organismo.

¿Noxento? Pode que sí. Pero iso non quita que sea gran protagonista de fermosas fotografías e digno de comentar aquí. Así que por sinxelo de recoñecer, abundante e curioso, imos a coñecelo un pouquiño...

DESCRIPCIÓN

Corpo frutífero: De forma moi variable dependendo do sustrato sobre o que se desenvolva. Parte dun plasmodio de aspecto leitoso a partir do cal se desenvolven os corpos frutíferos co aspecto de espuma seca (ou de vómito, algunha xente con cans que o atopa no xardín cree que animaliño vomitou e acaba levandoo o veterinario, de ahí o título).

Abrancazado ou crema claro debido a cristais de carbonato cálcico (visibles ó microscopio e de intrincadas formas estreladas moi fermosas). Debaixo da superficie está o peridio de cor moura que acubilla as esporas, e que podedes ver na imaxe de arriba nun exemplar máis maduro.

Hábitat: Crece sobre restos vexetáis, polas de arbustos, herbas vivas e outros. Frecuente nestas datas.

Bueno, supoño que será o último post do ano, así que aproveitaremos para desexarvos unhas felices festas e un próspero aninovo micolóxico. O ano que ven... seguiremos aquí, coma sempre, refungando.

¡Sede bos no monte e graciñas a todos pola vosa compaña!

O mixomiceto que susurraba ós robots

2010-12-21T09:44:00.000-08:00

(Imaxe: Klaus-Peter Zauner)

Si, ya sei que o título é un pouco surrealista, pero un non ten culpa das cousas que se lles ocorren a algúns científicos.

A noticia non é nova, e da colleita do 2006, pero non por iso deixa de ser máis interesante. Klaus-Peter Zauner da Universidade de Southampton, Reino unido, en colaboración dos colegas xaponeses da universidade de Kobe puxeron a un mixomiceto, Physarum polycephalum, a controlar un robot. Como soa. E soaría máis raro aínda se non fose porque AQUÍ en Refungando xa temos visto as habilidades deste mixomiceto coma enxeñeiro ferroviario.

O motivo deste experimento era encontrar novas formas máis simples de controlar o comportamento dun robot. Como explica o propio Zauner: "Os ordenadores que temos hoxe son moi bos para aquilo que os construimos. Pero nun entorno complexo ou paradóxico, as cousas tenden a non sair ben".

Lembremos que Physarum polycephalum é especialmente sensible á luz, polo que gusta de lugares sombríos e escapa dela. Lembremos tamén que o "corpo" destes seres está formado por un plasmodio (algo precido a unha ameba) co que se move a través do sustrato, polo que cando dicimos que "escapa" da luz, falamos literalmente. Esta foi seguramente a causa de que fose este mixomiceto o elexido. E agora entenderedes por qué.

O robot

O vehículo que tiña que "pilotar" o noso amigo era un robot con seis patas e con sensores sensibles á luz na parte superior. Estaba conectado ó ordenador (como podedes ver na imaxe) e mediante o cable recibía as ordes para mover as patas e enviaba os datos dos sensores.

O sistema de control

Doutro lado o mixomiceto era colocado nuha placa ca forma que vedes na pantalla de televisión da imaxe e tamén conectada ó ordenador. Cada un dos sensores do robot controlaba o brillo en cada un dos seis puntos da praca, que á súa vez, dispoñía de sensores de movemento para captar as evolucións do mixomiceto. Estes sensores de movemento en cada un dos seis puntos controlaban e activaban cada unha das patas do robot.

Resultado

O resultado foi que o robot imitaba o comportamento do mixomiceto, isto é: evitaba luz. Cando o robot se activaba os sensores de luz enviaban a información á praca, que aumentaba a intensidade de luz en cada un dos seis puntos en funcion desta. O iluminarse demasiado algúns destes puntos, o mixomiceto escapaba da luz, os sensores de movemento detectábano e en consecuencia activaban a pata correspondente. O robot acabou buscando a esquina máis sombría do lugar.

O resultado do experimento quizáis parece non tan práctico coma o do referido artigo do liña ferroviaria, pero é un primeiro paso importante para a aplicación de comportamentos imitados de organismos vivos en robots "adaptables" a medios moi cambiantes e complexos, reto ó que se enfrontan agora mesmo os científicos da Nasa cas misións de robots enviadas a Marte.

En todo caso haberá aínda que esperar para obter resultados con aplicacións prácticas por este camiño, mentres tanto, non vos estranedes que no próximo artigo sobre Physarum polycephalum apareza facendo churros.

Fonte: http://www.newscientist.com/article/dn8718

Otidea cochleata

2010-12-15T09:23:00.000-08:00

Galego: Orella de porco, orella de lebre parda
Sinónimo: Otidea umbrina

Xa había tempo que tiña ganas de amosarvos este cogomelo de enrevesadas e curiosas formas, que poucas veces fai honor ó nombre do seu xénero, Otidea, que fai referencia á forma de orella dos carpóforos. Como vedes non é un cogomelo de formas moi comúns, ó contrario: Otidea cochleata é un ascomiceto da familia Pyronemataceae, con formas similares a algunhas pezizas, pero máis... eso, enrevesado. Este saprófito, se alimenta da materia orgánica en descomposición, adopta formas moi variadas e intrincadas: dende o aspecto de flor da imaxe principal ata as formas maís propias de corais posteriores. O exemplar adecuado pode regalarnos unha fotografía micolóxica inesquezible e moi fermosa.

Este cogomelo gusta sobre todo do outono, pero cando este se volve xa mái frío, o Nadal está máis preto e a variedade de cogomelos nos montes empeza a estar de capa caída. De ahí que ainda esteades a tempo de velo e vos animemos dende Refungando a coñecelo ben na seguinte descripción...

DESCRIPCIÓN

Corpo fructífero: 3-7 cm de alto. Moi variable na súa forma, globoso ó principio e despóis máis ou menos ondulado; fendido lonxitudinalmente (dato imposrtante para a súa diferenciación das pezizas; na última imaxe podedes apreciar estas fendas dende arriba moi ben). Ás veces únense varios exemplares dándolle un aspecto de flor (ver primeira e segunda imaxes), a modo de pétalos reunidos entre si. Superficie interna, himenio, de cor ocre parda a parda escura. Cara externa engurrada, de cor marrón canela, ás veces con tons oliváceos. Pé radicante, abrancazado, finamente furfuráceo, curto pero ben diferenciado. Lembrade que os tons do carpóforo poden cambiar segundo as condicións metereolóxicas e de maduración. As cores dos dúa primeiras fotografías son máis reprentativas deste caracter.

Carne: Abrancazada, de consistencia máis ou menos elástica (como se fose de cera). Olor e sabor suaves.

Hábitat: Fructifica sobre todo en piñeirais areosos, pero non é rara en frondosas (estas fotografías foron tomadas en bosque mixto de piñeiros, sobreiras e carballos). Outono. Frecuente e moi abundante nos lugares onde crece, enchendo de colorido boas zonas dos nosos piñeirais dunares.

Observacións: É, de todas as otideas, a que presenta forma de orella menos evidente (a verdade é que, como xa vimos, ás veces lembra máis a unha flor). Pódense confundir con algunha peziza, pero Otidea cochleata ten unha fendedura lateral que lle da ese aspecto de orella e que as pezizas non presentan, aparecéndosenos estas en forma de cuncas.

Como vedes sempre hai algo agardando no monte, incluso cando o frío arrea con máis forza. Que iso nos vos desanime á hora de sair ó campo. Todo e cuestión de armarse cas botas e perderse camiñando sen saber que nos espera entre as follas. Alí nos vemos, refungando ben abrigados...

Os cafres tamén van ó monte

2010-12-14T09:58:00.000-08:00

Si amigos, os cafres tamén van ó monte, ainda que ben podían quedar na casa e queimar os pelos do cú cun soplete industrial.

Xa cantou a gorda, micolóxicamente falando, e a tempada para a maioría de afeccionados xa rematou. Hora de facer algún que oitro balance, coma o de hoxe, que irá dirixido ó comportamento no monte e que non será o último análisis que fagamos dende Refungando da tempada 2010. Hoxe toca refungar.

As imaxes como as que vedes neste mosaico que nos enviou indignado o amigo Elisardo foron, este ano, un clásico nos nosos montes. Estas en concreto foron tomadas nun dos lugares máis castigados do Barbanza, A Curota, que, logo de ter que pasar por incendios sen fin e talas que o convertiron nun lugar ermo, ten que lidiar agora con garrulos de todo tipo que suben ó monte día si e día tamén a facer das súas. Ainda que este comportamento, por suposto, non afecta só a este monte que, pola masificación de xente que soporta, amosa os estragos máis claros e visibles, coma puñadas nos ollos.

Imos a contarvos un segrediño ós responsables: os cogomelos, por debaixo, non teñen unha etiqueta co nome. Exacto amigos. Da igual que o pateedes, o arrinquedes, lle deades a volta, o esganedes... non vos vai a dicir a especie á que pertence ou se se comen. Son así de duros e resistentes ós interrogatorios. Digo isto porque, e valla a redundancia, ¿a qué carallo ven isto? Porque a ninguén se lle ocorre ir esmagando toda canta flor, arbusto ou bicho co que se atopa por ahí adiante. Pero cando se trata de cogomelos, semella que todo vale, son os parias do monte. Lembrade que todo cogomelo, comestible ou tóxico, grande ou pequeno, bonito ou feo, é o froito dun fungo que cumpre unha importante función nos nosos ecosistemas e maldito o favor que lle facedes a ninguén pasando como apisonadoras polo monte.

Desgraciadamente esta é a estampa típica de calquer lugar frecuentado por caza-cogomelos. Unha estampa que non estaría de máis erradicar dos nosos montes. Dende aquí, para que nos escoite e teña a ben facernos caso, vos pregamos que deixedes estar aqueles cogomelos que descoñezades e que non deixedes de chamar a atención (coa maior educación) a quen se comporte desta maneira no campo, para que todos podamos desfrutar da beleza da que os cogomelos enchen os montes coa sua presencia.

¿Non preferides atoparvos con imaxes como a seguinte (tomada no mesmo lugar), que a desfeita de ahí arriba? Cousas coma esta quítanlle a un as ganas de organizar máis xornadas micolóxicas. Un pouco de sentidiño, por favor.

Tres14: Programa adicado ós fungos

2010-12-13T09:49:00.000-08:00

O pasado 5 de decembro o programa divulgativo de segunda cadea de TVE, Tres14, lle adicaba os seus contido ó mundo dos fungos. Para aqueles que non nos enteramos, afortunadamente, internet nos da unha segunda oportunidade e dende aquí queremos facervos partícipes dela. O programa dura media horiña, durante a cal se tocan tódolos paus deste mundo (demasiado por riba para o noso gusto, pero media hora é media hora): etnomicoloxía, comestibilidade, propiedades gastronómicas, investigación, usos médicos, etc... Esta ultra-compresión en media hora fai que algunhas das afirmacións do programa non sexan todo o rigurosas que poderían, ou non estean de todo ben expostas(esa explicación do miceliooooo) pero é un video moi interesante para neófitos no que se tratan ademáis moitos temas que xa puidemos ver aquí en máis profundidade.

Non son frecuentes este tipo de programas na televisión, por algún motivo que se nos escapa parece que ver unha e oitra (e mil máis) veces a un león atrapar unha gacela thompson ten máis interese que o aburrido Reino Fungi (seguramente se os cogomelos perseguiran á xente polo monte coma os leóns disfrutariamos de máis documentáis sobre o tema) así que aproveitade o que hai, que é ben pouco. Facede click na imaxe ou AQUÍ para ver o programa.

Por certo, moitas imaxes do programa está fusiladas do documental "Know your mushrooms", que podedes atopar se rabuñades un pouco en internet e do que falaremos noitra ocasión.

P.D: Non vos perdades o video da Macrolepiota que usan de fondo mentres falan das características nutricionáis dos fungos, porque está a esporar e se aprecia moi ben!

Hyla e os lactarius

2010-12-01T10:53:00.000-08:00

Fai uns días que en Refungando nos fomos de comida xuntos; antes, pola mañá, puidemos facer unha saida polo monte Facho, preto de Corrubedo, dónde dous membros da asociación tiveron a ocasión de facer a fotografía que abre este post.

Mentres apañaban uns cogomelos para a comida que nos esperaba, Fernando Quintela e Juán Santos, dúas boas pezas (por valiosas, se entende), se atoparon con este exemplar de Hyla arborea que toma placidamente o sol daquela cálida mañá sobre o sombreiro dun Lactarius deliciosus. Esta diminuta e fermosa ra, coñecida co nome popular de ra de San antón, está actualmente incluida na Lista Vermella de especies ameazadas da UICN (Unión Internacional para a Conservación da Natureza). Afortunadamente para nós, este chamativo batracio é aínda frecuente na nosa zona e de cando en cando podemos oir o seu potente canto preto de charcas e lagoas.

Hoxe queríamos compartir con vos esta imaxe, unha de esas que fan que pague a pena por sí mesma sair da casa e madrugar un sábado. Un regalo para os vosos ollos.

O humor fúnxico de Davila:Tropezóns...

2010-11-30T10:05:00.000-08:00

Sen palabras. Mira que o vin veces, pero cada vez que miro para o prato, me entra a risa frouxa.
Fantástico o amigo Davila, unha vez máis...

Amanita phalloides en ·3D

2010-11-25T10:46:00.001-08:00

Amanita phalloides... unha vez máis. Xa levavan tempo os amigos da Fungipedia sen amosarnos outro dos seu didácticos cogomelos en 3D e, desta vez, o cogomelo escollido non pode ser máis adecuado.

Ca chea de intoxicacións que este outono houbo por consumo deste cogomelo, non estrá de máis botar unha ollada ó modelo interactivo en 3D que desta vez se traballaron en Funguipedia, impecable coma sempre.

Collede o voso manual de campo preferido, botade un ollo á descripción, e tentade ver todas as características comentadas no modelo en 3D. Unha forma de practicar vocabulario micolóxico e quedarvos ca descripcción de este cogomelo imprescindible de recoñecer a tres leguas.

Só un pequeno comentario máis. O anel que se ve neste exemplar está pasado, por iso se ve con ese aspecto e cor. Nun exemplar máis novo, o anel é branco, membranoso e fráxil, ainda que persistente.

Lembrade que tedes que ter instalado o entorno de Java para poder correr a aplicación interactiva dende a súa páxina web; agora xa podedes facer click AQUÍ para fedellar nela o que gustedes...

Máis corros de bruxas... ¡a vista de páxaro!

2010-11-25T01:35:00.000-08:00

Fai tempo me atopei no meu navegar pola rede unha sorprendente imaxe que mostraba un campo completamente cuberto de corros de bruxa. Como saberedes, e se non contámovolo, a famosa aplicación Google Earth mostra sempre na parte inferior da pantalla as coordenadas da localización visualizada. Esta información que aparecía naquela imaxe e o propio Google Earth nos levaron directamente ó centro de Indianápolis, capital do estado de Indiana, EEUU, ó campo que podedes ver na imaxe de arriba, que creamos fusionando dúas capturas de pantalla para poder abarcar todo o campo nunha soa fotografía aerea e para que agora (se non pinchástedes nela xa, impacientes) podades desfrutala facendo click para agrandala.

Se aprecian por todas partes corros de bruxa de tódolos tamanos e aspectos. Podedes deleitarvos na variedade de formas que adoptan, fusionándose ás veces para formar estructuras parecidas a corazóns (cando se fusionan dous) ou tréboles (cando se xunta tres, como a uns metros arriba e a esquerda da casota do lado dereito do campo). Usando a ferramenta regla de Google Earth que nos permite tomar medidas en distintas métricas, podemos ver que, por exemplo, o arco de bruxas que atopamos seguindo a liña do cableado cara a esquerda do campo mide case 22 metros de punta a punta, e os círculos que forman a figura de trebol antes mencioado, máis de 7 m cada un.

Para velo online vos mesmos con Google Earth, introducide no campo "Voar a" estas coordeadas tal cal están aquí: 39º 51'02.39 n, 86º 14'40.04 w .

Pero as vantaxes de Google Earth non rematan aquí. Se vos fixades na barra de ferramentas da parte superior da ventá, atoparedes un icono dun reloxo. ¿Para qué sirve? Se premedes nel, aparecerá unha liña do tempo con unhas marcas, correspondentes ó día no que se tomou algunha das imaxes aéreas que utiliza este programa. Pinchando en cada unha de elas podemos viaxar no tempo ata ese día e ver a imaxe correspondente. Non tódalas imaxes son da mesma calidade (como haberedes comprobado se fozastes algo neste programa), depende da fonte da mesma, pero sempre hay dúas ou tres ben boas. A fotografía que acabades de ver, foi tomada o 6 de maio de 2010 (hai que ir en primavera a Indianápolis a ese campo). Pero podemos ir atrá no tempo e atoparnos cunha imaxe do mesmo lugar tomada o 31 de Marzo de 2005 e atoparnos con esto...

Como podedes ver oitra vez en primavera o campo se enche de corros de bruxa, desta vez, con maior profusión no lado esquerdo do campo. Agora, ca axuda da regla de Google Earth e botando man da calculadora, imos a facer unhas contas para que vexades o potencial desta ferramenta no estudo micolóxico. Imos comezar pola segunda das imaxes. Situádevos na caseta da dereita e, logo, no último poste da luz que hai un pouco máis abaixo á esquerda. Numeramos ahí tres pequenos corros porque son doadamente identificables en ambas imaxes. Ahora coa axuda da regla medimos os corros en 2005 e 2010 (máis ou menos, non son círculos perfectos). Ca diferencia das medidas atopamos o que medraron nese intervalo, e dividindo entre os anos pasados obtemos o crecemento medio por ano do corro. Estes foron os resultados:

	2005 (diámetro aprox.)	2010 (diámetro aprox.)	Aumento en 5 anos	cm/Ano
Corro A	3,35 m	6,42 m	3,07 m	61,4
Corro B	2,63 m	6,58 m	3,95m	79
Corro C	1,75 m	8,52 m	6,77m	135,5

Curiosos datos, ¿non si? Os dous corros máis pequenos, B e C, acaban logo de cinco anos superando ó maior deles en 2005 e consiguen medias de crecemento anuáis maiores. O corro C, o pegado ó poste, chega a unha sorprendente media de 135,5 cm ó ano. ¿Cómo podemos explicar esta diferencia? Se nos fixamos nas dúas imaxes, hai algo nesa zona que chama a atención. A zona que rodea a caseta da dereita aparece cuberta dunha herba máis verde e espesa, o que probablemente indique unha maior presencia de humidade. Esa zona inclúe o corro C, mentras que B se aproxima ó límite e A está completamente fóra del. Ahora vexamos as medias de crecemento. O corro C, inmerso na zona verde, acada unha media anual de crecemento de135,5 m; o corro B, algo máis alonxado, se queda preto dos 80 cm anuais, bastante lonxe, mentres que A, o corro máis alonxado da zona húmida se queda con menos da metade de cm que C, 61,4.

Se isto é así, estes datos nos indicarían a importancia do grao de humidade para a velocidade de crecemento do micelio, ó amosarse grandes diferencias na mesma entre corros do mesmo fungo (do que por certo, descoñecemos a especie, a ver si algún de Indianápolis se anima a pasarse e botar un ollo...) medrando moi próximos. ¿Vos dades conta do útil que pode ser esta ferramenta para o seguemento e estudo de corros de bruxas?

Ahora dende Refungando queremos facervos unha proposición (non, non de esas). Se coñecedes algún campo con corros de bruxas, pasádevos a botarlle un ollo en Google Earth. Se os corros non son visibles (pola época do ano ou o que sexa), probade a liña do tempo que antes comentamos e mirade outras tomas. No menú Arquivo de Google Earth tedes a opción de gardar a pantalla como unha imaxe. A ver se somos capaces de xuntar uns cantos exemplos e facemos un bo artigo con todos eles. Para non desvelar a localización do voso agocho, simpemente cortade a imaxe onde pon as coordenadas con calqueira programa de edición de imaxes. Logo podedes enviala ó noso correo de contacto.

¿Qué, vos animades? ¡Botade un ollo polo menos! Non diredes que non vos pica a curiosidade...

¡¡O novo Tarrelos de 2010 xa está na rúa!!

2010-11-22T05:06:00.000-08:00

Con esta fermosa imaxe de Hygrocybe calyptriformis (J.M Castro Marcote) nos saúda este ano o número 12 da revista da Federación Galega de Micoloxía, Tarrelos.

Esta indispensable revista micolóxica nos trae cada ano as novidades dentro deste extensísimo campo na nosa comunidade, e toca paus tan diversos como a taxonomía, a etnomicoloxía, artigos sobre diversas prantas e árbores, curiosidades, cociña... 75 páxinas de interesantísima información de actualidade micolóxica para calquer afeccionado ós cogomelos.

¿Qué nos trae este ano?

Pois este ano temos un contido moi variado e interesante, e que inclúe unha descripción dunha nova especie para a ciencia aquí en Galicia (da que falaremos pronto, como non), Entoloma capeladense. Aquí vos deixamos o índice de artigos para que vos fagades unha idea de como está o patio:

Helvella juniperi, una seta frecuente en nuestros arenales.
Algunas especie catalogadas del género Lactarius Fr. en Galicia (II Parte).
Outra especie de clima mediterráneo da recacha de Monforte de Lemos.
Agaricales de las dunas de Galicia (II): Campanella caesia Romagn.
Leucocortinarius bulbiger (ALb. & Schwein.) Singer: o cortinario branco no concello do Corgo (Lugo).
Notas sobre el género Entoloma en Galicia (III): Entoloma capeladense, una nueva especie del subgénero Leptonia.
Amanitas comestibles.
Notas sobre amanitaceae en el noroeste de la Península Ibérica: Amanita pantherina f. albida R. Schulz y Limacella illinita (L.: Fr.) Murril var. illinita.
Quercus robur L.
As Margaridas ou Margarides.
Folclore e usos dos Gasteromycetes.
La Biodiversidad amenazada.
Vestimenta y calzado para la prácyica de la micoclogía.
El género Cantharellus en micogastronomía.

Como vedes artigos para tódolos gustos. Os textos como podedes ver están en castelán e galego. Se estades interesados nun exemplar, a revista sae en 3 €, un regaliño nos tempos que corren. Podedes encargar o voso antes que se agote na nosa dirección de contacto, refungando@gmail.com. ¿A qué esperades?

Aquí o que non corre, escarva..

2010-11-18T09:22:00.000-08:00

Xa había tempo que non subiamos videos. Nada que non podamos resolver nun vira vira. O protagonista de hoxe non é novo en Refungando. Hoxe imos a ver un video de Paul Stamets, coñecido micólogo estadounidense do que xa puidemos ver unha interesante conferencia por aquí (recomendámovos ver no enlace a súa intervención), e que desta volta nos regala con un sorprendente video filmado por David Springbett no Olympic National Park, no estado de Washington (moi, moi pretiño da illa de Vancouver, xa Canadá).

Mentres camiñaban polo bosque foron testemuñas casuais dunha destas esceas que se nos presentan no monte moi de cando en cando e nas que hai que estar moi rápido para documentala: un esquío andando ás trufas. Mr. Stamets dase conta do que está a acontecer e reclama ó cámara rápidamente que grabe en silencio a escea sen facer preguntas. O resultado, este video, que ademáis de ser un excepcional documento naturista, nos permite ainda que sexa de refilón pasar a coñecer algo dos cogomelos hipoxeos (fungos cuios cogomelos medran baixo terra, entre os que destacan as desexadas trufas) e as súa técnica para espallar as esporas.

O video está en inglés, pese ás nosas reiteradas peticións ó señor Stamets para que o repetira en galego non normativo. Mr. Stamets é un home moi ocupado e non puido ser. Por iso faremos unha traducción o millor posible dos comentarios logo do video. ¿Estarán tan listos os esquíos por aquí? Estaremos atentos a ver que andan polos nosos piñeirais... Namentres, disfrutade o video.

Traducción:

- Ben, isto é moi especial, nos acabamos de atopar con un esquío cavando na busca de cogomelos hipoxeos mentres camiñábamos por esta pista do bosque. De feito, os esquíos comen cogomelos. Os cogomelos hipoxeos son cogomelos subterráneos semellantes ós peidos de lobo... o esquío levou un e aquí hai oitro moi moi pequeno... Son cogomelos micorrízicos, medran en asociación cas raíces das árbores... Estes fungos hipoxeos son moi importantes para os esquíos, especialmente para os esquíos voadores, que son parte da cadea alimenticia que leva ata o buho moteado. O buho moteado é un predador do esquío voador, e esta e oitras especies de esquíos se alimentan de fungos hipoxeos. Esto mostra a importancia destes fungos para o bosque e para as especies mencioadas.

-Hai unha capa productora de esporas no interior, así que cando as abren e as consumen as esporas baixan pola gorxa do esquío, polos seus intestinos ata que volven a sair nas súas heces. Así que cando as heces chegan ó chan, ese punto se converte en un lugar ideal e fertilizado para o desenrolo do fungo; esta é unha maneira na que os cogomelos hipoxeos utilizan esquíos e outros mamíferos para extenderse eles mesmos. Así que non só as persoas nos sentimos atraidas polos cogomelos, senón que a maior parte dos mamíferos o son... dende osos ata... todo tipo de mamíferos bípedos e cuadrúpedos disrutan dos fungos como unha fonte de alimento.

-[O cámara pregunta pola calidade nutricional no cogomelo]: Oh, é bastante abundante, estos cogomelos conteñen preto do 40% proteinas e teñen niveles realmente altos de vitamina B e tamén de vitamina D, difícl de atopar na cadea alimenticia e moi importante para o sistema inmune.

The End.