Refungando vos invita a unha saída virtual á procura de corros de bruxas

Ah, os fungos. Eses incansables debuxantes de círculos na herba, enxeñeiros de prados e camiños. Neste artigo imos a propoñervos que nos acompañedes ó campo. Hoxe iremos á procura de corros de bruxa. Nun principio íbamos a facer un artigo ó uso aderezado con imaxes dos corros máis impresionantes da zona que visitaremos, pero a cantidade, formas e os tamanos que chegan a acadar son tan abrumadores nesta paraxe, que pensamos que qué millor que os descubrades vos mesmos. Vos aseguramos que nunca vístedes prados con tantas destas formacións en ningún oitro lugar. Lamentablemente descoñecemos as especies que os forman, pero tranquilos, todo se andará... é cuestión de "fuchicar" un pouco máis.

O sitio en cuestión situase no Reino Unido, preto de Cheltenham, en Gloucestershire. Cleeve Common é unha das maiores áreas de pradeiras virxes do país, o cal explica perfectamente os tamanos e concentración destas formacións. Se a esto sumamos un terreo calizo e abundancia de gando na zona, co aporte de nutritivas bostas que conleva, temos tódolos ingredintes para o paraíso dos fungos saprófitos.

Así que o que vos propoñemos e levarvos a unha saída con nós, pero virtualmente, claro, utilizando a utilísima ferramenta de Goggle Google Earth (descarga gratuita aquí, faravos falla). Con este programa que xa moitos coñeceredes xa instalado, non tedes máis que descargar este archivo e abrilo co Google Earth: automáticamente levaravos voando ó lugar de búsqueda, que veredes delimitado por unha liña verde como vedes na imaxe da esquerda. É nesta área na que andaremos á procura de corros de bruxa.

Ademáis imos lanzar un pequeno reto a modo de xogo. É sinxelo: a ver quen atopa o corro de bruxas máis grande da zona. O único que vos pedimos é que o corro esté completo a lo menos nun 50%, para poder medir o diámetro aproximado. Podedes apuntar nos comentarios deste artigo a medida e posición do voso corro ( a posición é o conxunto de números e letras da parte de abaixo da ventá de Google Earth con este aspecto: 51º55'77-51" N 1º59'41.84" O; a posición marcada é sempre a do cursor dor rato). Así dentro dun tempo actualizaremos esta entrada cas imaxes dos corros máis espectaculares que atopedes. ¿Vos animades?

En fin, amigos, boa saída por Cleeve Common, xa nos contaredes como vos foi a caza.

Algúns consellos no uso de Google Earth

Na parte superior da ventá desta aplicación, tedes unha barra de ferramentas con dúas delas especialmente útiles para a búsqueda virtual de corros de bruxa. A regla, que nos permitirá medir distancias entre dous puntos en distintas unidades, e o reloxo, que nos permitirá viaxar no tempo entre as distintas tomas aéreas que Google Earth dispoña na súa base de datos do lugar en cuestión. Segundo a data na que a fotografía fora tomada, os corros serán máis ou menos visibles, así que xogando con esta opción, poderemos ver millor os anéis nuha ou noutra data, a parte de permitirvos observar o seu crecemento entre os intervalos das fotografías.

Nota: Na zona de búsqueda hai un campo de golf, máis ben contra a parte de arriba, ¡non confundades os corros cos green do campo! Ler máis...

Máis corros de bruxas... ¡a vista de páxaro!

Fai tempo me atopei no meu navegar pola rede unha sorprendente imaxe que mostraba un campo completamente cuberto de corros de bruxa. Como saberedes, e se non contámovolo, a famosa aplicación Google Earth mostra sempre na parte inferior da pantalla as coordenadas da localización visualizada. Esta información que aparecía naquela imaxe e o propio Google Earth nos levaron directamente ó centro de Indianápolis, capital do estado de Indiana, EEUU, ó campo que podedes ver na imaxe de arriba, que creamos fusionando dúas capturas de pantalla para poder abarcar todo o campo nunha soa fotografía aerea e para que agora (se non pinchástedes nela xa, impacientes) podades desfrutala facendo click para agrandala.

Se aprecian por todas partes corros de bruxa de tódolos tamanos e aspectos. Podedes deleitarvos na variedade de formas que adoptan, fusionándose ás veces para formar estructuras parecidas a corazóns (cando se fusionan dous) ou tréboles (cando se xunta tres, como a uns metros arriba e a esquerda da casota do lado dereito do campo). Usando a ferramenta regla de Google Earth que nos permite tomar medidas en distintas métricas, podemos ver que, por exemplo, o arco de bruxas que atopamos seguindo a liña do cableado cara a esquerda do campo mide case 22 metros de punta a punta, e os círculos que forman a figura de trebol antes mencioado, máis de 7 m cada un.

Para velo online vos mesmos con Google Earth, introducide no campo "Voar a" estas coordeadas tal cal están aquí: 39º 51'02.39 n, 86º 14'40.04 w .

Pero as vantaxes de Google Earth non rematan aquí. Se vos fixades na barra de ferramentas da parte superior da ventá, atoparedes un icono dun reloxo. ¿Para qué sirve? Se premedes nel, aparecerá unha liña do tempo con unhas marcas, correspondentes ó día no que se tomou algunha das imaxes aéreas que utiliza este programa. Pinchando en cada unha de elas podemos viaxar no tempo ata ese día e ver a imaxe correspondente. Non tódalas imaxes son da mesma calidade (como haberedes comprobado se fozastes algo neste programa), depende da fonte da mesma, pero sempre hay dúas ou tres ben boas. A fotografía que acabades de ver, foi tomada o 6 de maio de 2010 (hai que ir en primavera a Indianápolis a ese campo). Pero podemos ir atrá no tempo e atoparnos cunha imaxe do mesmo lugar tomada o 31 de Marzo de 2005 e atoparnos con esto...


Como podedes ver oitra vez en primavera o campo se enche de corros de bruxa, desta vez, con maior profusión no lado esquerdo do campo. Agora, ca axuda da regla de Google Earth e botando man da calculadora, imos a facer unhas contas para que vexades o potencial desta ferramenta no estudo micolóxico. Imos comezar pola segunda das imaxes. Situádevos na caseta da dereita e, logo, no último poste da luz que hai un pouco máis abaixo á esquerda. Numeramos ahí tres pequenos corros porque son doadamente identificables en ambas imaxes. Ahora coa axuda da regla medimos os corros en 2005 e 2010 (máis ou menos, non son círculos perfectos). Ca diferencia das medidas atopamos o que medraron nese intervalo, e dividindo entre os anos pasados obtemos o crecemento medio por ano do corro. Estes foron os resultados:

	2005 (diámetro aprox.)	2010 (diámetro aprox.)	Aumento en 5 anos	cm/Ano
Corro A	3,35 m	6,42 m	3,07 m	61,4
Corro B	2,63 m	6,58 m	3,95m	79
Corro C	1,75 m	8,52 m	6,77m	135,5

Curiosos datos, ¿non si? Os dous corros máis pequenos, B e C, acaban logo de cinco anos superando ó maior deles en 2005 e consiguen medias de crecemento anuáis maiores. O corro C, o pegado ó poste, chega a unha sorprendente media de 135,5 cm ó ano. ¿Cómo podemos explicar esta diferencia? Se nos fixamos nas dúas imaxes, hai algo nesa zona que chama a atención. A zona que rodea a caseta da dereita aparece cuberta dunha herba máis verde e espesa, o que probablemente indique unha maior presencia de humidade. Esa zona inclúe o corro C, mentras que B se aproxima ó límite e A está completamente fóra del. Ahora vexamos as medias de crecemento. O corro C, inmerso na zona verde, acada unha media anual de crecemento de135,5 m; o corro B, algo máis alonxado, se queda preto dos 80 cm anuais, bastante lonxe, mentres que A, o corro máis alonxado da zona húmida se queda con menos da metade de cm que C, 61,4.

Se isto é así, estes datos nos indicarían a importancia do grao de humidade para a velocidade de crecemento do micelio, ó amosarse grandes diferencias na mesma entre corros do mesmo fungo (do que por certo, descoñecemos a especie, a ver si algún de Indianápolis se anima a pasarse e botar un ollo...) medrando moi próximos. ¿Vos dades conta do útil que pode ser esta ferramenta para o seguemento e estudo de corros de bruxas?

Ahora dende Refungando queremos facervos unha proposición (non, non de esas). Se coñecedes algún campo con corros de bruxas, pasádevos a botarlle un ollo en Google Earth. Se os corros non son visibles (pola época do ano ou o que sexa), probade a liña do tempo que antes comentamos e mirade outras tomas. No menú Arquivo de Google Earth tedes a opción de gardar a pantalla como unha imaxe. A ver se somos capaces de xuntar uns cantos exemplos e facemos un bo artigo con todos eles. Para non desvelar a localización do voso agocho, simpemente cortade a imaxe onde pon as coordenadas con calqueira programa de edición de imaxes. Logo podedes enviala ó noso correo de contacto.

¿Qué, vos animades? ¡Botade un ollo polo menos! Non diredes que non vos pica a curiosidade... Ler máis...

O misterio dos corros de bruxas

De seguro que máis de unha vez os tedes atopado con eses misteriosos círculos na herba. Estes círculos son moito máis evidentes cando están suliñados dunha ringleira de cogomelos seguindo o debuxo, formando un corro como nenos no patio do colexio. E como unha imaxe vale máis que mil palabras, nas fotografías que encabezan este artigo podedes ver distintos corros de Agaricus urinascens, algúns dos cales deben rondar os 10 m de diámetro sen despeinarse, nuha serie de fotografías tomada en Celanova e cortesía de Alejandro Mínguez, quen podemos ver na última de elas. Impresionantes, ¿non sí? Agora xa sabemos de qué falamos, pero... ¿Qué estranas forzas se conxugan para dar como resultado estos intrincado deseños circulares tan abundantes nos nosos campos?¿Qué imposible e invisible man se dedica a debuxar círculos nos nosos campos? Hoxe en Refungando imos a desvelar o segredo que se oculta tras estas fascinantes obras da natureza. Benvidos, amigos dos cogomelos, á nave do misterio...

(fai click abaixo para ler o artigo completo!)


Dende antigo xurdiron no tempo tantas explicacións coma cabesiñas pensantes pululan polo mundo adiante: no mundo anglosaxón se lles conoce como fairy rings (aneis de fadas) e contan que os aneis se forman nos lugares donde de noite á luz da lúa danzan as fadas; tamén había quen pensaba que se formaban nos lugares donde caian os lóstregos durante as tormentas; máis nosa é a teoría de que nos lugares dónde as bruxas bailaban nos seus aquelarres era dónde se veían logo estas formacións (de ahí o nome de corro de bruxas); tamén temos algunha teoría moito máis moderna que explica o fenómeno recurrindo as visitas de ovnis, que deixarían esas marcas ó aterrar... Verídico. Como vedes, hai explicacións para tódolos gustos. O home tende a encher as lagoas do seu coñecemento con grandes doses de imaxinación. Existe todo un corpus de lendas e mitos ó redor dos corros de bruxas que darían para un artigo enteiro, pero hoxe centrarémonos na súa orixe e formación. E como xa supoñeredes, existe unha explicación moito máis real e fúnxica para este curioso fenómeno que as que acabamos de nomear.

Para explicar a formación destes corros, temos primeiro que entender como se desenvolve o micelio dos fungos, auténtico responsable destes círculos máxicos. Este proceso arranca cando as primeiras hifas do fungo comezan a formarse e a medrar baixo terra; se non media ningún obstáculo no seu camiño, fanno en tódalas direccións por igual e a igual ritmo. Así que se comezamos nun punto, ó cabo duns anos de crecemento... ¿que é o que temos? Exacto: un círculo de micelio. Este micelio, precisa dos nutrintes do chan para desenvolverse e, ó facelo, vai agotando estes recursos pouco a pouco comezando, claro está, polo centro de ese círculo, dónde comezou a medrar, e así é como o micelio vai desaparecendo dende o centro. ¿Qué temos entón agora? Un anel. Un anel de micelio baixo terra que, por suposto, provoca cambios visibles na superficie.

Aparte do feito de que tódolos corros de bruxas se volven evidentes cando o fungo fructifica, enchendo o anel de cogomelos, é na herba (cando esta está presente) dónde se volve máis evidente o que anda a acontecer debaixo. E os cambios nesta dependen en certa medida do fungo responsable, claro. Pero o que vos vamos a contar é válido en maior ou menor medida para todos.

Xusto no borde do anel, onde se aprecia cómo a herba se ve máis verde e medra máis vigorosa, é dónde o micelio do fungo está a descompoñer nutrintes do sustrato e liberando nitróxeno no medio que actúa como fertilizante natural da herba. Por iso ainda que non aparezan cogomelos, o anel é perfectamente visible dende lonxe. Fixádevos se non na imaxe de arriba, cortesía de Mercedes Nodar, de A Estrada Micolóxica, na que se aprecia perfectamente no medio do campo o lugar no que o fungo se está a desenvolver e a herba "anabolizada".

Cara ó interior do anel e xusto pegado ó borde, pode (non sempre é así) haber unha zona dónde á herba lle ocorre todo o contrario: aparece debilitada, decolorada ou directamente morta. Isto se debe a que nesa zona o fungo agotou xa tódolos nutrintes, e as raíces da herba non poden conseguir o alimento necesario para denvolverse normalmente. Ó ir medrando o anel está zonas se van pouco a pouco recuperando e a herba se comeza a recobrar vigor dende o centro hacia a fora. Imos ver a continuación un esquema dun corte transversal dun anel típico cas súas partes características que ilustra o que acabamos de explicar...


Existen ó redor duns 60 tipos de fungos basidiomicetos que forman aneis, algúns son saprófitos (como os pertencentes ó xénero agaricus, ou un clásico dos círculos como Marasmius oreades) pero tamén podemos atopar fungos micorrízicos formando estos círculos (como Cantharellus cibarius, sen ir máis lonxe, como veredes máis adiante).

Claro que non todo son círculos polos campos adiante, ás veces podemos atopar os cogomelos en arco ou formando en liña (ó millor, pensará algún, o marciano viña un pouquiño pasado de caña de herbas e rascou o ovni de canto ó aterrar...). Nada máis lonxe da verdade. Pero por pasos. Fixádevos na imaxe da esquerda, composta por dúas fotografías pegadas. Na primeira podemos ver seis exemplares de Macrolepiota procera listos para revisión... en liña ¿recta? Hmm... vexamos a fotografía da dereita a ver que nos di. Na imaxe saen no fondo os seis cogomelos de antes pero, se nos fixamos agora vemos que forman un arco con estes dous en primeiro plano e outros dous ou tres que non saen na fotografía. Anoitecía e o flash no daba para máis. ¿Qué pasa aquí? ¿Quén se levou o cacho que falla? Volvamos atrás unhas liñas. Antes dicíamos "O proceso arranca cando as primeiras hifas do fungo comezan a formarse e a medrar baixo terra; se non media ningún obstáculo no seu camiño...", e ahí está a clave. Se non se atopa obstáculos. Pero, ¿e si é así? Para entender isto imos a botar man de outro gráfico made in Refungando que como veredes explica este fenómeno de forma moi sinxela...

Nunha primeira fase o noso amigo medra e se desenvolve formando un pequeno anel, á vista dun obstáculo, neste caso, un bo pedrolo que mora pola zona. Pasamos á fase dúas; xa pasou un ano e, cando voltamos, o fungo medrou ata topar ca pedra. Nese punto o seu crecemento se detén e o fungo só pode medrar abrazando a pedra en cuestión, polo cal aparece un vacío no anel. Un ano máis e chegamos á fase tres. O fungo segue imparable o seu crecemento pero, no lugar dónde se atopou ca pedra aparece ahora un gran espacio sen micelio. Co tempo, en sucesivas tempadas e sinxelo imaxinar que como arco irá medrando máis e máis... pero xa nunca completará o círculo. Canto maior sexa o círculo, maior será o seu radio e pode chegarnos a dar a impresión de que forma liñas perfectamente rectas. Isto é o que ocorreu no caso da liña de macrolepiotas. Se o círculo estivese completo estaríamos ante un corro de bruxas duns 15 m de diámetro aproximadamente.

Bueno, xa temos unha idea da súa formación e o misterio se volve cada vez menos misterioso pero, ¿qué tan rápido poden medrar estes círculos? Estamos ante unha pregunta complicada porque implica a moitas variables distintas: tipo de fungo, riqueza do chan, metereoloxía... Pero medran rápido. Entre 8 cm e 48 cm ó ano, dependendo do mencionado. Da misma maneira o tamano que poden chegar a acadar é igualmente variable e dependente de moitos factores. Na imaxe da dereita podedes ver un anel de Lepista nuda (o famoso pé azul) de aproximadamente un metro e medio de diámetro (fotografía de Alejandro Mínguez tamén); un dos pequenos. O normal é que os máis grandes cheguen ás decenas de metros, pero o corro de bruxas máis grande documentado atópase en Francia, formado por Clitocybe geotropa, ten 600 m de diámetro e se cree que pode ter uns ¡700 anos de idade!

Por último, e para despedirnos, vos imos a deixar unhas imaxes de varios corros formados por distintos fungos. Na primeira imaxe tedes un arco formado por Cantharellus cibarius, na fotografía é un pouco dificil distinguir os cogomelos entre a herba así que debuxamos unha liña punteada que segue o debuxo do arco.

Na segunda das imaxes podedes apreciar malamente parte dun gran anel formado por unha liña espesa de Sarcodon imbricatum; tedes que desculpar o borroso e descadrado da imaxe, pero era tan grande que houbo que facer un pouco o mandril e subirse a un piñeiro para tentar sacar a foto cunha man mentres ca outra me suxeitaba a unha das pólas, un exercicio de habilidade que non vos recomendo... sorte que non estaba moi alto cando parteu a póla. De todas formas se aprecia ben o tamano e forma do anel.

Por último, un clásico dos aneis de cogomelos, Marasmius oreades nun perfecto círculo de case dous metros, pequeno pero matón e ben tupido deste delicioso manxar.












Bueno compañeiros, por hoxe rematamos. Non nos quitedes ollo este outono, en breve volvemos a contarvos máis cousas do sempre sorprendente mundo dos cogomelos e o fungo que os fixo.
Ler máis...